|
Universiteit Gent:
“Operationele organisatie van Vlaamse bedrijven laat te wensen over”
version française
‘Vlaamse industriële bedrijven hebben te weinig aandacht voor hun productie- en
logistieke proces, maar vertrouwen op de kwaliteit van hun producten.’ Dat is de
conclusie van een onderzoek van de vakgroep Industrieel Beheer van de
Universiteit Gent.
De industriële wereld staat op de drempel van een nieuwe revolutie, waarvan de
gevolgen wel eens even ingrijpend zouden kunnen zijn als deze van de Eerste
Industriële Revolutie in de 19de eeuw. Sinds enkele jaren worden de industrieën
van zowel Oost als West geconfronteerd met het fenomeen “China”. Het land dient
zich aan als een combinatie van een hooggeïndustrialiseerde mogendheid met de
loonstructuur van een ontwikkelingsland. Voeg hierbij een uiterst gemotiveerde
bevolking en een gigantische interne markt, en het recept wordt een dodelijke
cocktail voor vele industrietakken. Westerse industrieën vragen zich vertwijfeld
af of zij nog een kans maken om hun markten te behouden, en gooien massaal de
handdoek in de ring. Zij sluiten, delocaliseren, of besteden het meeste uit aan
Chinese leveranciers. Industrieën in Oost-Europa merken dat hun prille positie
van goedkope leveranciers ondermijnd wordt door Chinese concurrenten, nog voor
ze deze ten volle hebben kunnen waar maken. Het vergt ongetwijfeld moed en
doorzettingsvermogen om als bedrijfsleider de handschoen op te nemen tegenover
deze uitdaging. Niettemin is er geen keus: het verlies van een industriële basis
betekent voor een klein land als België verlies aan welvaart, torenhoge
werkloosheid, ondermijning van het sociaal zekerheidsstelsel en zelfs daling van
de lonen.
Ademnood
De industrie in Vlaanderen raakt in ademnood. Willen productiebedrijven in
België kunnen overleven, dan moet men evolueren naar producten met hogere
toegevoegde waarde. Om dit te realiseren dient men innovatief te denken over de
hele productieketen heen. Innoveren kan aan de hand van technologische
innovatie. Maar dit type innovatie is helaas meestal ter beschikking van
iedereen die de technologie kan aankopen, en biedt dus maar een beperkt en
tijdelijk concurrentieel voordeel. Innovatie kan ook via creativiteit in het
beheer van het productiegebeuren: het “slim” organiseren van bedrijfsprocessen.
Succespraktijken (best practices) weerspiegelen de best gekende wijze om een
bedrijfsproces of activiteit uit te voeren. Ze worden als dusdanig bestempeld
omdat de organisaties die deze praktijken toepassen, uitstekende resultaten
hebben geboekt.
Resultaten onderzoek
Prof. Dr. Ir. H. Van Landeghem, voorzitter van de Vakgroep Industrieel
Beheer van de Faculteit Ingenieurswetenschappen van de Universiteit Gent, gaf op
de persconferentie toelichting bij hoe de Vlaamse bedrijven scoren op het vlak
van productiebeheer. Hoe organiseren zij hun operationele activiteiten? Welke
methodes en technieken worden frequent benut? Op welke domeinen is er een
inhaalbeweging nodig? Het onderzoek is het eerste (en dus nog voorlopige)
resultaat van een langlopende bevraging van Vlaamse bedrijven in het kader van
de Webscan benchmarking oefening. Dit initiatief werd eind 2003 opgestart onder
ruime belangstelling van de media. Sindsdien is een volgehouden campagne
opgestart om de bedrijven in te lichten omtrent deze unieke gelegenheid om zich
(gratis) te benchmarken, d.i. zich te vergelijken met hun collega bedrijven in
Vlaanderen en daarbuiten. De eerste resultaten zijn nu beschikbaar gekomen. Er
zijn 280 bedrijven die zich voor Webscan hebben geregistreerd. Daarvan heeft
slechts 21% (een goede 60) de benchmarking oefening vervolledigd. Een eerste
conclusie is dus duidelijk: Vlaamse industriële bedrijven hebben weinig oog voor
het ingrijpend verbeteren van hun productie-organisatie. Men zou dan geneigd
zijn te denken dat zij reeds voldoende goed georganiseerd zijn om hun klanten te
bedienen, maar niets is minder waar. De resultaten van deze eerste staalname
spreken voor zichzelf en zijn voldoende betrouwbaar om voorzichtig te
extrapoleren. Het Webscan-onderzoek peilde naar het gebruik van succespraktijken
en naar de operationele resultaten van de bedrijven. Op basis van een staal van
60 bedrijven is de betrouwbaarheid van de numerieke resultaten nog te beperkt.
Niettemin stellen we vast dat inzake financiële rentabiliteit, gemeten als
Return on Assets (ROA), de kleine bedrijven (met minder dan 100 werknemers)
signicant lager scoren (ROA=0,145) dan middelgrote (ROA=0,371) en grote
bedrijven (ROA=1,025). Wanneer we dit vergelijken met het algemene gebruik van
succespraktijken, gemeten als de “Adoptiegraad van Succespraktijken”, dan scoren
ook hier de kleine bedrijven significant lager: zij gebruiken gemiddeld 32% van
de succespraktijken, ten opzichte van 42% voor de grotere bedrijven. Bedrijven
die dus meer succespraktijken toepassen behalen in de regel dus een hoger
financieel rendement, wat ook door internationaal onderzoek in het verleden is
aangetoond. De kleine bedrijven lijken dus kwetsbaar te zijn: zij passen minder
succespraktijken toe in hun organisatie van productie en logistiek en behalen
tevens minder financieel rendement. Gelet op hun belang als motor in de
jobcreatie, is een mentaliteitswijziging dringend nodig. Nochtans is verbetering
noodzakelijk over de hele lijn. De onderstaande bevindingen slaan op een staal
van 60 bedrijven, uit verschillende sectoren, en ongeveer evenredig verdeeld
tussen grote (meer dan 200 werknemers), middelgrote en kleine (minder dan 100
werknemers) productiebedrijven.
Bevindingen
Analyse van de succespraktijken in elk van de relevante domeinen, leidt tot
de volgende bevindingen:
Organisatie van de productie-activiteiten
§ De gekende technieken inzake Lean Manufacturing worden als leidraad gebruikt
door tussen de 20 en 40% van de bedrijven. In de USA baseren niet minder dan 55%
van de producenten zich op deze methodiek.
§ Cruciale elementen om flexibel te kunnen zijn (een sleuteleigenschap voor
KMO’s), zoals “kleine lotgroottes” en systematische “steltijdreductie” worden
door minder dan 40% van de bedrijven gebruikt. Dit zakt tot 5% voor de kleine
bedrijven!
§ Vooruitstrevende technieken, zoals “mixed model” productie en “éénstuks
productie” worden door géén enkel bedrijf gerapporteerd
Voorraadbeheer en Logistieke Planning
§ Minder dan 50% van de kleine bedrijven hebben überhaupt een formele methode om
hun voorraden te beheren en onder controle te houden, tegenover 70% van de grote
bedrijven. Minder dan 20% hiervan past daarenboven zijn methode aan indien de
omstandigheden wijzigen.
§ Het beheren van voorraden bij de klant, door de leverancier, (“Vendor Managed
Inventory of VMI”) wordt over alle bedrijven heen door minder dan 10% toegepast
§ Minder dan 40% van de bedrijven werken actief aan het inperken van de
negatieve effecten op de productie en de voorraden van het groeiende
productaanbod: technieken zoals “Postponement”, “ABC analyse” en gebruik van het
begrip “Ontkoppelpunt” scoren lager dan 40%.
§ Geavanceerde methodes, zoals de Knelpuntentheorie inzake plannen van de
productie, worden door minder dan 20% gebruikt.
Kwaliteitszorg
§ technieken om de productieprocessen te borgen, dwz zo te beheersen dat zij
enkel goede producten kunnen produceren, worden met mondjesmaat toegepast, en
opnieuw door de kleine bedrijven quasi genegeerd: “Statistische Proces Controle”
28% - “FMECA” 18% en “Quality Function Deployment” 4%.
§ Flexibele Productieautomatisering
§ Een relatief hoge score wordt bereikt inzake het gebruik van ontwerpsystemen
(CAD/CAM – 60%) en Flexibele Manufacturing Systemen (FMS – 58%).
§ Het zorgen voor flexibele capaciteit (door een overtal aan machines) is heel
populair: kleine bedrijven gebruiken dit bijna allemaal (96%). Het is echter een
relatief dure maatregel, zoals grote bedrijven al gemerkt hebben: zij temperen
dit tot een 45%!
§ Essentiële technieken om nieuwe productideeën snel op de markt te brengen
ontbreken nog schromelijk: “Digitale productmodellen (mock-ups)” wordt door
slechts 18% van de kleine bedrijven gebruikt, en 45% van de andere.
“Parametrische CAD modellen” worden door gemiddeld 30% gebruikt.
Conclusies
De Vlaamse productiebedrijven vertrouwen vandaag nog te veel op hun
technologische kennis (de productiemachines) en gaan ervan uit dat hun producten
zelf uniek genoeg zijn om hun klanten te blijven overtuigen. Nochtans is de
concurrentie op basis van de kostprijs opnieuw in alle hevigheid opgedoken
vanuit China. Onze bedrijven dienen dringend te werken aan het professioneel en
efficiënt organiseren van hun productie, zodat zij snel hun slagkracht
(bestaande uit een lage prijs, hoge flexibiliteit, hoge kwaliteit, korte
reactietijd) kunnen opkrikken en zo de werkgelegenheid veilig stellen en wie
weet, zelfs verhogen. Dit onderzoek toont aan dat nog veel bewezen
succespraktijken onbenut blijven.
Het boek “Benchmarken om te overleven” beschrijft het WEBSCAN initiatief: een
benchmarking-instrument voor industriële bedrijven. Dit boek, aangevuld met een
persoonlijk Webscan-rapport, vormt een ideaal uitgangspunt om bepaalde
knelpunten in uw bedrijf aan te pakken. Maar het is evenzeer een handig
naslagwerk met een uitgebreide lijst van succespraktijken. <<
Info: Prof. dr. ir. Hendrik Van Landeghem, Hendrik.VanLandeghem@UGent.be
L’Université de Gand:
«L’organisation opérationnelle des sociétés flamandes laisse à désirer»
‘Les sociétés industrielles flamandes attachent trop peu d’importance à leurs
processus de production et logistique mais se fient à la qualité de leurs
produits.’ Telle est la conclusion d’une étude menée par le groupement
professionnel Industrieel Beheer (Gestion industrielle) de l’Université de Gand.
Le monde industriel est à l’aube d’une nouvelle révolution dont les conséquences
pourraient bien être aussi radicales que celles de la Première révolution
industrielle du 19ème siècle. Depuis quelques années, les industries
occidentales et orientales sont confrontées au phénomène de la ‘Chine’. Ce pays
se profile comme la combinaison d’une puissance hautement industrialisée avec la
structure salariale d’un pays en voie de développement. Ajoutez à cela une
population excessivement motivée et un gigantesque marché intérieur et vous
obtenez la recette d’un cocktail mortel pour de nombreux secteurs industriels.
Les industries occidentales se demandent désespérément si elles ont encore une
chance de conserver leurs marchés et jettent l’éponge en masse. Elles ferment,
délocalisent ou sous-traitent la majorité de leurs activités à des fournisseurs
chinois. Les industries d’Europe de l’Est remarquent que leur position naissante
de fournisseurs bon marché est minée par des concurrents chinois, avant même
qu’elles n’aient pu concrétiser pleinement leur avantage. Il est indéniable que
le chef d’entreprise doit faire preuve de courage et de persévérance pour
relever le gant face à ce défi. Néanmoins, il n’a pas le choix : la perte d’une
base industrielle signifie pour un petit pays comme la Belgique une perte de
prospérité, un taux de chômage colossal, l’affaiblissement du système de
sécurité sociale et même la diminution des salaires.
Etouffement
L’industrie flamande commence à suffoquer. Si les sociétés de production
veulent pouvoir survivre en Belgique, elles doivent évoluer vers des produits à
plus grande valeur ajoutée. Pour y parvenir, il faut s’axer sur une réflexion
innovante qui touche toute la chaîne de production. Une innovation technologique
permettrait d’innover. Malheureusement, ce type d’innovation est généralement à
la disposition de tous ceux qui peuvent acheter la technologie et n’offre donc
qu’un avantage restreint et temporaire. L’innovation peut aussi être le fruit
d’une créativité au niveau de la gestion de production: l’organisation
‘intelligente’ des processus d’entreprise. Les pratiques d’excellence (best
practices) réfèrent aux meilleures méthodes pour réaliser un processus
d’entreprise ou une activité. Elles sont ainsi qualifiées parce que les
organisations ayant appliqué ces pratiques, ont enregistré d’excellents
résultats.
Résultats de l’enquête
Prof. Dr. ir H. Van Landeghem, président du groupement professionnel
Industrieel Beheer de la Faculté de sciences appliquées de l’Université de Gand,
a donné quelques détails, lors de la conférence de presse, sur les résultats des
sociétés flamandes en matière de gestion de la production. Comment
organisent-elles leurs activités opérationnelles? Quelles sont les méthodes et
techniques fréquemment utilisées? Quels domaines réclament un mouvement de
rattrapage? L’enquête est le premier résultat (provisoire par conséquent) d’une
étude à long terme des sociétés flamandes dans le cadre de l’exercice ‘Webscan
benchmarking’. Cette initiative a été lancée fin 2003 et bénéficie d’un grand
intérêt de la part des médias. Une campagne continue a été lancée depuis afin
d’informer les sociétés quant à cette opportunité unique de se comparer
(gratuitement) à leurs sociétés collègues de Flandre et d’ailleurs. Les premiers
résultats sont aujourd’hui disponibles. 280 sociétés se sont enregistrées pour
le Webscan. Seules 21% d’entre elles (une bonne soixantaine) ont complété
l’exercice d’étalonnage. La première conclusion est donc évidente: les sociétés
industrielles flamandes manifestent peu d’intérêt pour l’amélioration radicale
de leur organisation de production. Nous pourrions être tentés de penser
qu’elles sont suffisamment bien organisées pour servir leurs clients mais rien
n’est moins vrai. Les résultats du premier échantillonnage sont éloquents et
suffisamment fiables pour être prudemment extrapolés. L’enquête Webscan a
analysé l’utilisation des pratiques d’excellence et les résultats opérationnels
des entreprises. Sur la base d’un échantillon de 60 entreprises, la fiabilité
des résultats numériques est encore trop restreinte. Néanmoins, nous constatons
qu’en matière de rentabilité financière, mesurée comme Return on Assets (ROA),
les petites entreprises (de moins de 100 employés) obtiennent des résultats
sensiblement moins bons (ROA=0,145) que les moyennes (ROA=0,371) et les grandes
(ROA=1,025) entreprises. Si nous comparons ces chiffres avec l’utilisation
générale de pratiques d’excellence, mesurée comme ‘Degré d’adoption des
pratiques d’excellence’, les petites sociétés obtiennent ici aussi un score
nettement moins élevé. Elles utilisent en moyenne 32% des pratiques
d’excellence, contre 42% pour les sociétés plus grandes. Les sociétés qui
appliquent donc plus de pratiques d’excellence obtiennent en général un
rendement financier supérieur, ce qui avait également été démontré dans le passé
par des enquêtes internationales. Les petites entreprises semblent donc
fragiles: elles appliquent moins de pratiques d’excellence au sein de leur
organisation et obtiennent simultanément un rendement financier inférieur. Vu
leur importance comme moteur de création d’emplois, un changement de mentalité
s’impose d’urgence. Une amélioration s’avère toutefois nécessaire sur toute la
ligne. Les constats ci-dessous portent sur un échantillon de 60 entreprises,
issues de différents secteurs et réparties plus ou moins équitablement entre
grandes (plus de 200 employés), moyennes et petites (moins de 100 employés)
sociétés de production.
Résultats
L’analyse des pratiques d’excellence dans chacun des domaines pertinents
mène aux constats suivants:
Organisation des activités de production
§ Les techniques connues en matière de Fabrication allégée sont utilisées comme
fil conducteur par 20 à 40% des sociétés. Pas moins de 55% des producteurs aux
Etats-Unis s’appuient sur cette méthodologie.
§ Moins de 40% des sociétés utilisent des éléments cruciaux comme des ‘lots de
petites tailles’ et une ‘réduction systématique du temps de conversion’ pour
assurer leur flexibilité (une caractéristique clé pour les PME). Ce chiffre
tombe même à 5% auprès des petites sociétés !
§ Aucune société ne fait état de techniques d’avant-garde comme la production
‘mixte’ et la ‘production de pièces uniques’.
Gestion des stocks et planning logistique
§ Moins de 50% des petites sociétés ont une méthode formelle de gestion et de
contrôle de leurs stocks, par rapport à 70% parmi les grandes sociétés. Moins de
20% d’entre elles adaptent de surcroît leur méthode si les conditions changent.
§ La gestion des stocks chez le client, par le fournisseur (‘Vendor Managed
Inventory ou VMI’), est appliquée par moins de 10% des sociétés.
§ Moins de 40% des sociétés tentent activement de réduire les effets négatifs de
l’offre croissante de produits sur la production et les stocks: des techniques
telles que ‘différenciation retardée’, ‘analyse ABC’ et l’utilisation de la
notion de ‘Point de débrayage’ affichent un score de moins de 40%.
§ Des méthodes avancées en matière de planification de la production, comme la
théorie des goulots d’étranglement, sont utilisées par moins de 20% des
sociétés.
Contrôle qualité
§ Les techniques visant à garantir les processus de production, c’est-à-dire à
les maîtriser afin qu’ils ne produisent que des bons produits, sont appliquées
avec parcimonie et sont à nouveau quasi inexistantes auprès des petites
sociétés: ‘Contrôle de processus statistique’ 28% - ‘FMECA’ 18% et ‘Déploiement
de la fonction qualité’ 4%.
§ Automatisation de production flexible
§ Un score relativement élevé est obtenu en matière d’utilisation de systèmes de
conception (CFAO – 60%) et de systèmes de fabrication flexible (FMS – 58%).
§ Le souci d’une capacité flexible (par un excès de machines) est très
populaire : les petites sociétés l’utilisent quasi toutes (96%). Cependant,
cette mesure est assez coûteuse. Les grandes sociétés l’ont d’ailleurs remarqué
et ont tempéré ce phénomène à 45%!
§ Le manque de techniques essentielles pour mettre rapidement de nouvelles idées
de produits sur le marché est énorme: Les ‘modèles numériques de produits
(mock-ups)’ ne sont utilisés que par 18% des petites sociétés et 45% des
moyennes et grandes sociétés. Les ‘modèles CAO paramétriques’ sont utilisés en
moyenne par 30% des sociétés.
Conclusions
Les sociétés de production flamandes se fient aujourd’hui encore trop à leur
savoir-faire technologique (les machines de production) et partent du principe
que leurs produits sont suffisamment uniques pour continuer à convaincre leurs
clients. Pourtant, la concurrence au niveau du prix de revient a refait surface
et se montre très véhémente. Cette fois, elle nous vient de Chine. Nos sociétés
doivent de toute urgence se concentrer sur une organisation professionnelle et
efficace de leur production, afin de pouvoir augmenter rapidement leur
combativité (comprenant un faible prix, une grande flexibilité, une grande
qualité et un temps de réaction court) et sécuriser ainsi l’emploi, voire même
l’augmenter. Cette étude montre que de nombreuses pratiques d’excellence sont
encore inexploitées.
Le livre ‘Benchmarken om te overleven’ décrit l’initiative WEBSCAN: un
instrument d’étalonnage pour les sociétés industrielles. Ce livre, complété par
un rapport Webscan personnel, constitue un point de départ idéal pour s’attaquer
à certains points noirs de votre société. Il constitue aussi un excellent
ouvrage de référence, comprenant une liste exhaustive de pratiques d’excellence.
Infos: Prof. dr. ir Hendrik Van Landeghem, Hendrik.VanLandeghem@UGent.be
|
