Intelligente aandrijfcomponenten
kunnen klassieke metingen (soms al) voorbijstreven

Hubert Lahaut, Control & Automation Magazine

version française

Meten op een machine kan met verschillende methodes. Na de opmars van de gedistribueerde intelligentie in de procestechniek, beginnen nu ook fabrikanten van aandrijfcomponenten locale ‘meetintelligentie’ in hun producten in te bouwen. Deze tendens wordt gedreven door de gebruiker, die verwacht – of eerder ‘eist’ - dat zijn machinebouwer haast empathisch meedenkt en feitelijk het ontwikkelproces, het denkproces, op zich neemt. Dat was wat bijvoorbeeld Optima Filling and Packaging Machines en een niet nader genoemde Belgisch weefgetouwenfabrikant verwachtten van ‘hun’ machinebouwer Alpha Getriebebau.

Bij het Belgische Optima Filling and Packaging Machines ging het om een project om lokale meetintelligente in verpakkingsmachines te bouwen. Optima besloot meer dan een jaar geleden een onderzoek te starten om de uit modulaire delen opgebouwde verpakkingsmachines uit te rusten met meetapparatuur. Dit met het oog op een nog betere kwaliteitscontrole en om een snellere opstart na een processtoring mogelijk te maken. Aan de hand van de perskracht kan de operator van dergelijke machine namelijk bepalen of het productieproces nog constant is, maar dan moet hij wel over die gegevens beschikken. Is de perskracht toegenomen en het aantal luiers in de verpakking gelijk gebleven, dan is er in het proces iets aan de samenstelling van de luiers veranderd. Om dit proces goed onder controle te krijgen werden 3 verschillende meetsystemen, een druktransmitter in de persplaat, een strain gauge in een speciale koppeling en een nieuwe ‘intelligente‘ transmissiekast (Alpha TP 300 IQ), uitgeprobeerd. De intelligente transmissiekast kwam op een aantal punten beter uit de verf dan de andere methodes. Vooreerst was deze transmissiekast relatief eenvoudig onder de machine te monteren, zonder veel extra installatiekosten. De andere twee systemen dienden te worden gemonteerd, daar waar het product voorbij komt wat een extra risico op storingen inhoudt. Daarenboven was extra bekabeling en versterkers vereist waardoor de kostprijs ongeveer 2000,- euro hoger lag dan met de Alpha TP 300 IQ.

Weefgetouwen
Een gelijkaardig verhaal is dat van de Duitse dochtermaatschappij van een bekende – niet nader genoemde - Belgische weefgetouwenfabrikant. Hier werd Wittenstein voor de uitdaging geplaatst de snelheid van een bestaand weefgetouw te verhogen en tegelijkertijd de kosten te reduceren. Tot voor kort werd de weeftafel aangedreven door een servo-aangedreven tandwielkast met oliekoeling, de TPMA 050 van Alpha Getriebebau, die 20.000 cycli per uur maakte. Om de productiecapaciteit van dit weefgetouw te kunnen verhogen was het noodzakelijk om de machine technisch te optimaliseren (snelheid opdrijven). Eerst werd in nauwe samenwerking met een Duitse Hochschule besloten om in de vorm van een pilootproject het weefgetouw te voorzien van speciale sensoren. Nadeel: bepaalde machinedelen moesten worden veranderd en nieuwe mechanische delen moesten worden gebouwd om de integratie van de sensoren mogelijk te maken. Daarna werd Wittenstein uitgenodigd om een voorstel te maken op basis van drie belangrijke parameters: het bereiken van de gewenste snelheid en het meten van het koppel en de radiale kracht. Op basis van deze parameters werd de Alpha TPMA 050 IQ voorgesteld: een combinatie van een hoogprecieze, planetaire tandwielkast en een op de toepassing afgestemde Wittenstein Cybermotor. De Alpha TPMA 050 IQ werd uitgerust met sensoren voor het meten van het koppel, de temperatuur en de radiale kracht. Sinds gewerkt wordt met deze oplossing kon een beter inzicht verkregen worden in het verloop van de belasting, de snelheid en de acceleratie. Op basis van de uitgevoerde analyses (Cymex – zie verder) kon de volledige transmissie worden geoptimaliseerd conform de eisen van de applicatie. Zo is men onder meer afgestapt van vloeistofkoeling naar luchtkoeling. Men wist een kostenreductie van 16% te realiseren en een performanceverbetering van 50% (van 20.000 cycli naar 30.000 cycli).

Intelligente kast
In beide gevallen was het de lokale intelligentie in de aandrijf/transmissie-systemen die het verschil maakte. Volgens Alpha Getriebebau is de tandwielkast de ideale locatie om intelligentie in een machine in te brengen: het is het centrale deel van de machine waar alle krachten op in werken en daarenboven situeert de kast zich mooi tussen de motor (en zijn aansturing) en de rest van de productiemachine. Toch hebben de fabrikanten van aandrijfsystemen zich in het verleden van hun minst goede kant laten kennen: de operator beschikt nauwelijks over informatie over de mechanische aspecten van ‘zijn’ machine. Vandaar, naar eigen zeggen van Alpha, de ontwikkeling van de IQ-reeks. Deze reeks omvat in principe alle modellen uit zijn productenpakket (Alpheno, SP+, TP+ of een TPM model), met uitzondering van de tandwielkasten voor low end-toepassingen en is uitgerust met één of meerdere sensoren.
De extern ingekochte sensoren worden bij de Alpha IQ door specialisten ingebouwd. Afgestemd op de uiteindelijke applicatie zijn sensoren in te bouwen voor het meten van toerental, koppel, kracht, temperatuur of een combinatie hiervan. Ook is het mogelijk om intelligente afdichtingen in te bouwen. Hoekmeet- en vibratiesensoren zijn momenteel nog in ontwikkeling. Naar keuze is de Alpha IQ te verkrijgen met een RS 232-aansluiting, een veldbus-aansluiting, een optisch signaal met behulp van LED-technologie, een stroomsignaal van 0-20 mA of een spanningssignaal van 0-10 V. Alle data worden real time gemeten en opgeslagen op een PC of controller. Met behulp van de in eigen huis ontwikkelde software, de Cymex software suite, kunnen alle data worden bewaakt en kan worden nagegaan of van te voren ingestelde grenswaarden worden overschreden. Is dat het geval dan wordt volautomatisch een alarmsignaal gegenereerd om bijvoorbeeld de motor stil te zetten of een alarmlamp te activeren.

Drie concepten
Binnen de IQ reeks zijn er 3 concepten ontwikkeld: condition monitoring, machine design & optimalisatie en dynamische procescontrole-optimalisatie. Het concept ‘condition monitoring’ is duidelijk en werd hierboven reeds beschreven. Wat machinedesign betreft doet de intelligente tandwielkast dienst als meetinstrument bij de ontwikkeling van de machine. Aan de hand van de gemeten krachten en ondersteund door de Cymex softwaresuite is de machinebouwer in staat zijn machine, de configuratie, te optimaliseren zodanig dat de bedrijfszekerheid en de performance kan verhoogd worden. Door het real time meten van de eerder genoemde parameters kan de machine als het ware mechanisch gedebugged worden. Naast een hogere bedrijfszekerheid kan ook worden gegarandeerd dat de componenten op de machine niet te klein of te groot zijn: geen sprake meer van overkill. Het is zelfs mogelijk de resterende levensduur van een machine te bepalen of te benaderen. Wat dynamische procescontrole betreft is de ontwikkeling tijdelijk nog toekomstmuziek. Bij dit concept beoogt men een dynamisch ingrijpen in de regel- en besturingstechniek. Hiervoor heeft men echter de medewerking nodig van de leveranciers van controllers en dergelijke. Het doel is op basis van de gemeten waarden de parameters in het softwareprogramma dynamisch aan te passen. <<

Kader 1:
Vertandingstechnologie


Alpha Getriebebau behoort tot de Wittenstein AG groep dat naast Alpha Getriebebau nog 5 andere dochterondernemingen heeft. Allemaal zijn ze gespecialiseerd in de ontwikkeling, productie en verkoop van hoogprecieze aandrijf-, besturings- en regelcomponenten (motion control). Alpha Getriebebau is als fabrikant bekend om zijn vertandingstechnologie en hoognauwkeurige mechanische aandrijfsystemen. Het bedrijf komt de nieuwe OEM-markt naar eigen zeggen tegemoet door ‘de ontwikkeling van nieuwe inventieve producten en door een service die de nieuwe taken van de machinebouwer moet ondersteunen’.

Kader 2:
Engineeringconcept ‘inspireert’ andere constructeurs tot plagiaat

Een andere nieuwe aandrijfcomponent die de machinebouwer in zijn nieuwe taken moet bijstaan, is de Alpheno,een ‘personaliseerbare’ tandwielkast voor high-end toepassingen. De kenmerken van deze tandwielkast zijn een hoge vermogensdichtheid, een compacte uitvoering en een goede performance. Alpha Getriebebau heeft er bij deze tandwielkast bewust voor gekozen om een van de regel afwijkende verkoopstrategie te ontwikkelen en géén technische catalogus te drukken. De fabricant ergert zich namelijk aan de kopieën die her en der opduiken en aan het feit dat haar engineeringideëen ook andere constructeurs blijken te ‘inspireren’. Allereerst wordt de klant zo niet op het verkeerde been gezet door minder goede kopieën en hun catalogus. Daarnaast wordt de machinebouwer persoonlijk bijgestaan in de keuze van elke individuele tandwielkast. Hoewel in principe altijd wordt uitgegaan van 5 basismodellen, is geen van de reeds geïnstalleerde Alpheno planetaire tandwielkasten in het veld gelijk. In alle gevallen is het maatwerk. <<

Les composants d’entraînement intelligents
peuvent (parfois) surpasser les mesures classiques

Hubert Lahaut, Control & Automation Magazine

La mesure sur une machine peut se faire de différentes façons. Après l’avancée de l’intelligence distribuée dans la technique de processus, les constructeurs de composants d’entraînement commencent maintenant à intégrer également une ‘intelligence de mesure’ locale dans leurs produits. Cette tendance est stimulée par l’utilisateur qui escompte – ou ‘exige’ plutôt – de la part de son constructeur de machines que celui-ci l’aide à résoudre son problème de manière empathique et se charge ainsi du processus de développement et de réflexion. Voilà d’ailleurs ce qu’Optima Filling and Packaging Machines et un constructeur de métiers à tisser belge non précisé attendaient de ‘leur’ constructeur de machines Alpha Getriebebau.

Le projet de la société belge Optima Filling and Packaging Machines consistait à intégrer une intelligence de mesure locale dans les machines d’emballage. Optima avait décidé, il y a plus d’un an, de démarrer une étude pour équiper les machines d’emballage modulaires d’un équipement de mesure dans le but d’améliorer le contrôle de qualité et de permettre un démarrage plus rapide après une interruption du processus. L’opérateur d’une telle machine peut en effet définir, sur la base de la force de compression, si le processus de production est encore constant, à condition bien sûr de disposer de ces données. Si la force de compression a augmenté alors que le nombre de langes dans l’emballage est resté identique, cela signifie que la composition des langes a changé dans le processus. Pour bien contrôler le processus, la société a testé trois systèmes de mesure différents : un transmetteur de pression placé dans la plaque de compression, un extensomètre installé dans un accouplement spécifique et une nouvelle boîte de transmission ‘intelligente (Alpha TP 300 IQ). La boîte de transmission intelligente s’en sortait mieux à certains égards que les deux autres méthodes. Elle se plaçait tout d’abord très simplement sous la machine, sans requérir trop de frais d’installation supplémentaires. Les deux autres systèmes devaient être montés à un endroit de passage du produit, ce qui implique un risque supplémentaire de panne. En outre, ils réclamaient un câblage supplémentaire et des amplificateurs, ce qui portait leur coût à environ 2000 euros de plus que le système Alpha TP 300 IQ.

Métiers à tisser
L’histoire de la filiale allemande d’un célèbre constructeur de métiers à tisser belge, non précisé, est similaire. Dans ce cas, Wittenstein fut placé devant le défi d’augmenter la vitesse d’un métier à tisser existant tout en réduisant les frais. Récemment encore, la table à tisser était entraînée par une boîte d’engrenages à entraînement servo avec refroidissement à l’huile, la TPMA 050 d’Alpha Getriebebau qui réalisait 20.000 cycles par heure. Afin d’augmenter la capacité de production de ce métier à tisser, il était nécessaire d’optimiser techniquement la machine (augmenter la vitesse). Il fut tout d’abord décidé, en étroite collaboration avec une haute école allemande, de doter le métier à tisser, dans le cadre d’un projet pilote, de capteurs spéciaux. L’inconvénient: cette solution nécessitait le changement de certains composants de la machine et la construction de nouveaux composants mécaniques afin de permettre l’intégration des capteurs. Ensuite, Wittenstein fut invité à faire une proposition sur la base de trois paramètres importants: l’obtention de la vitesse souhaitée et la mesure du couple et de la force radiale. L’Alpha TPMA 050 IQ a été présenté sur la base de ces paramètres: une combinaison d’une boîte d’engrenages planétaires très précise et d’un Wittenstein Cybermotor adapté à l’application. L’Alpha TPMA 050 IQ a été équipé de capteurs pour mesurer le couple, la température et la force radiale. L’utilisation de cette solution a permis de mieux comprendre l’évolution de la charge, de la vitesse et de l’accélération. Sur la base des analyses réalisées (Cymex – voir plus loin), la transmission complète a été optimisée conformément aux exigences de l’application. On est par exemple passé d’un refroidissement par liquide à un refroidissement par air. Une économie de 16 % a été réalisée et les performances ont été améliorées de 50 % (de 20.000 à 30.000 cycles).

Une boîte intelligente
Dans les deux cas, c’est l’intelligence locale dans les systèmes d’entraînement / transmission qui faisait la différence. Selon Alpha Getriebebau, la boîte d’engrenages est l’emplacement idéal pour intégrer de l’intelligence dans une machine : c’est la partie centrale de la machine sur laquelle travaillent toutes les forces. En outre, la boîte se situe bien entre le moteur (et sa commande) et le reste de la machine de production. Pourtant, les constructeurs de systèmes d’entraînement ne se sont pour le moins pas fait connaître par leur bon côté dans le passé : l’opérateur dispose à peine d’informations sur les aspects mécaniques de ‘sa’ machine. D’où le développement, selon les dires d’Alpha, de la série IQ. Cette série comprend en principe tous les modèles de sa palette de produits (Alpheno, SP+, TP+ ou un modèle TPM), à l’exception des boîtes d’engrenages pour les applications bas de gamme, et est dotée d’un ou de plusieurs capteurs. Les capteurs achetés en externe ont été intégrés dans l’Alpha IQ par des spécialistes. Adaptés à l’application finale, ces capteurs doivent être intégrés pour mesurer la vitesse, le couple, la force, la température ou une combinaison de ces paramètres. Il est également possible d’intégrer des garnitures intelligentes. Les capteurs goniométriques et de vibrations sont encore en développement. L’Alpha IQ peut être obtenu au choix avec une liaison RS- 232, une liaison de bus, un signal optique réalisé avec la technologie de LED, un signal en courant de 0-20 mA ou un signal en tension de 0-10 V. Toutes les données sont mesurées en temps réel et stockées dans un PC ou un contrôleur. A l’aide du logiciel développé en interne, la suite logicielle Cymex, toutes les données peuvent être surveillées et permettent de vérifier si les valeurs limites paramétrées à l’avance ont été dépassées. Si c’est le cas, un signal d’alarme est généré automatiquement afin d’arrêter par exemple le moteur ou d’activer une signalisation d’alarme.

Trois concepts
Trois concepts ont été développés dans la série IQ : le condition monitoring, le design et l’optimisation de la machine, et l’optimisation du contrôle de processus dynamique. Le concept de ‘condition monitoring’ est clair et a déjà été décrit ci-dessus. En ce qui concerne le concept de design de la machine, la boîte d’engrenage intelligente fait office d’instrument de mesure lors du développement de la machine. A l’aide des forces mesurées et de la suite logicielle Cymex, le constructeur de machines est en mesure d’optimiser sa machine et sa configuration afin d’en accroître la fiabilité et les performances. Grâce à la mesure en temps réel des paramètres cités préalablement, la machine peut pour ainsi dire être déboguée mécaniquement. Outre une plus grande fiabilité, il est également possible de garantir la taille adéquate des composants de la machine : il n’est plus question de surpuissance. Il est même possible de définir ou d’estimer la longévité restante d’une machine. En ce qui concerne le contrôle de processus dynamique, le développement relève pour l’heure encore de projets futurs. Ce concept vise une intervention dynamique dans la technique de régulation et de commande. Or, cela nécessite la collaboration des fournisseurs de contrôleurs et autres. L’objectif est d’adapter dynamiquement les paramètres dans le programme logiciel sur la base des valeurs mesurées. <<

Cadre 1:
Technologie d’engrenage


Alpha Getriebebau fait partie du groupe Wittenstein AG qui compte 5 autres filiales, en plus d’Alpha Getriebebau. Toutes sont spécialisées dans le développement, la production et la vente de composants de précision d’entraînement, de commande et de régulation (motion control). En tant que constructeur, Alpha Getriebebau est connue pour sa technologie d’engrenage et ses systèmes d’entraînement mécanique de précision. La société rencontre, selon ses dires, les besoins du nouveau marché d’OEM ‘en développant de nouveaux produits innovateurs et en offrant un service à même de soutenir les nouvelles tâches du constructeur de machines’. <<

Cadre 2:
Le concept d’ingénierie ‘inspire’ d’autres constructeurs

Alpheno, une boîte d’engrenages ‘personnalisable’ pour applications haut de gamme, est un autre nouveau composant d’entraînement qui doit assister le constructeur de machines dans ses nouvelles tâches. Cette boîte d’engrenages se caractérise par une grande densité de puissance, une exécution compacte et de bonnes performances. Alpha Getriebebau a sciemment choisi avec cette boîte d’engrenages de développer une stratégie de vente s’écartant de la règle et de ne pas imprimer de catalogue technique. Le fabricant s’irrite en effet des copies qui apparaissent par-ci, par-là et du fait que ses idées d’ingénierie semblent aussi ‘inspirer’ d’autres constructeurs. Tout d’abord, le client n’est pas grugé de la sorte par des copies de moins bonne facture et leur catalogue. Ensuite, le constructeur de machines est assisté personnellement dans le choix de chaque boîte d’engrenages individuelle. Bien que toutes partent en principe de 5 modèles de base, aucune boîte d’engrenages planétaires Alpheno déjà installée sur le terrain n’est identique. Il s’agit toujours d’un travail sur mesure. <<

 

 

©