Laborelec:
“Modelgebaseerd ontwerpen geeft ons voorsprong”

Hubert Lahaut, Control & Automation Magazine

version française

Als het op rekencapaciteit aankomt, zijn wiskundige en wetenschappelijke softwarepakketten niet meer weg te denken uit de kantoren van de engineering- en consultancybureaus. Veel modellen en analyses zijn danig complex, dat enkel gespecialiseerde software nog kan zorgen voor visualisatie, structuur en overzicht. We legden ons oor te luisteren bij de ingenieurs van energiespecialist Laborelec en vroegen naar hun ervaring met dit type software, in case MATLAB van The MathWorks.

We zijn het centrale Belgische laboratorium voor wetenschappelijk en technisch onderzoek binnen de energiesector, dat van essentieel belang is voor de huidige en toekomstige business van haar partners en hun klanten in een internationale markt. Wij bereiken deze doelstelling door gespecialiseerde diensten te leveren voor de productie, de distributie en het gebruik van elektriciteit en aanverwante energieën. In de praktijk betekent dit: complexe technische problemen oplossen en anticiperen op technische uitdagingen door te innoveren. In onze activiteiten besteden we constant aandacht aan energiebesparingen, milieuonderwerpen en ontwikkelingen van nieuwe technologieën. De complexiteit van de aangeboden diensten en behandelde projecten maakt het gebruik van informatica noodzakelijk, en MATLAB maakt daar een belangrijk onderdeel van uit.” Aan het woord is Pierre Bulens, Research Engineer bij Laborelec.

Integraal gebruik
MATLAB (MATrix LABoratory) is een zeer veelzijdig wiskundig softwarepakket, dat specifiek ontwikkeld is voor applicaties die veel rekenwerk vereisen. Het beschikt over veel gereedschappen voor technisch-wetenschappelijke problemen, en biedt de mogelijkheid om functionaliteit eenvoudig van een grafische gebruikersinterface te voorzien. Een goede omschrijving zou kunnen zijn: een ‘industriestandaard’ software-omgeving voor ‘Technical Computing’ die numerieke berekeningscapaciteit en visualisatie combineert met een gebruiksvriendelijke programmeertaal. Software zoals MATLAB en de daaraan gerelateerde toolboxen (Laborelec bijvoorbeeld werkt met 27 gerelateerde toolboxen) is intussen inderdaad van onschatbare waarde voor data-acquisitie, -analyse en –visualisatie en de ontwikkeling van algoritmen en applicaties. Pierre Bulens: “MATLAB wordt integraal binnen onze organisatie ingezet. Zo gebruikt de Process Control afdeling MATLAB/Simulink voor het simuleren van circuits in centrales, bijvoorbeeld voor het modelleren van een klep, of om vervuiling van de filters tegen te gaan. Ook onze Power Quality-afdeling zet deze software in om onder andere de spanning en stroom gedurende een bepaalde periode te berekenen, om vervolgens de grote hoeveelheid data te analyseren om te bekijken welke onregelmatigheden of defecten er in zitten. Deze berekeningen worden gebruikt voor het jaarlijkse rapport voor netbeheerders, waarvoor ook MATLAB Report Generator ingezet wordt. Wij werken sinds begin 2000 met de diensten van The MathWorks. Voordien gebruikten wij een numerieke bibliotheek, maar die voldeed toch niet volledig aan onze verwachtingen. Het grote voordeel van MATLAB is, dat wij de software voor een veelvoud aan toepassingen kunnen inzetten.”

Maatwerk en andere mogelijkheden
“MATLAB, Simulink en andere gerelateerde producten van The MathWorks zijn ontwikkeld om wetenschappers, researchers en technici bij te staan in hun dagelijks werk”, aldus Boris Grams van The MathWorks. “Binnen MATLAB kunnen gebruikers zelf applicaties programmeren. De programmeertaal is specifiek, maar lijkt veel op andere procedurele programmeertalen. Daarbij is het dan ook mogelijk om gebruik te maken van MATLAB’s geavanceerde functies om bijvoorbeeld driedimensionale grafieken en andere complexe figuren weer te geven.” Hij vervolgt: “Gebouwd op MATLAB is Simulink een platform voor het modelleren, analyseren en simuleren van dynamische systemen, gebruikmakend van een interactieve grafische interface. Hierbij kunt u denken aan control design, digitale signaalverwerking en communicatiesystemen, maar ook aan logistiek modelleren. Zo heeft bijvoorbeeld modelgebaseerd ontwerpen de wijze waarop ‘embedded’ systemen worden ontwikkeld veranderd. Papieren documenten, fysieke prototypes, handmatig programmeren en ontkoppeld testen zijn vervangen door hun evenknieën in de informatica: computermodellen, simulaties, automatische codegeneratie en nauw met het ontwerp geïntegreerde testen. Door dit mogelijk te maken voor grootschalige ontwikkelprojecten en real-time applicaties, en door een omgeving te bieden waarbinnen verschillende engineeringteams een bijdrage kunnen leveren aan één en hetzelfde ontwerp, heeft Simulink een aanzienlijke impact op de manier waarop ook grote en gedistribueerde teams embedded systemen ontwerpen, implementeren en testen.”

Centrum voor innovatie
De voornaamste klanten van Laborelec zijn de operationele eenheden van de elektriciteitssector naast een grote waaier andere klanten uit de energie-industrie. “De kwaliteit van de geleverde elektriciteit is een onontkoombaar item geworden in de vrijgemaakte sector van de elektrische energie en voor de rendabiliteit van de ondernemingen,” aldus Catherine Stuckens, Research Engineer bij Laborelec. “De diensten die wij op gebied van raadgeving (consulting) bieden, omvatten enerzijds bepaalde metingen van gebreken in de kwaliteit van een bepaalde levering en anderzijds een reeks analyses. Deze laatste betreffen bijvoorbeeld de gevoeligheid van de uitrustingen ten overstaan van fouten, de simulatie van de belastingen en netten (met tools zoals MATLAB, Simulink, EMTP), het niveau van de storingsemissie van de belastingen, de perturbografie, de methodes voor bekabeling en aarding, de analyse van de fouten in de beveiligingssystemen, enz. Laborelec kan de verantwoordelijke klant hier helpen bij middel van simulaties, metingen, specificaties, enz. Het resultaat van een raadpleging kan bestaan in een vergelijking van de kostprijs van een oplossing ten overstaan van de kost van een productiestop, of nog in de berekening van de afschrijvingstermijn. De ‘nieuwe’ context van de interne elektrische netten vereist bijvoorbeeld dat men de storingsbronnen identificeert en ze nauwkeurig kwantificeert, ten einde de investeringen te optimaliseren die nodig zijn om dergelijke storingen te beheersen. Laborelec heeft ook een programma ontwikkeld ter controle van ondergrondse bekabeling. Hiermee zijn we uniek in de wereld.” Om zijn klanten de garantie te kunnen bieden dat ze over een gezonde installatie en een performant net beschikken, werkt Electrabel bij voorkeur samen met Laborelec. Via zijn Centraal Laboratorium voor Elektriciteit is Laborelec door Beltest geaccrediteerd voor het uitvoeren van metingen in situ betreffende de kwaliteit van de levering, en dit met behulp van uitrustingen gebouwd conform de internationale norm IEC 61000-4-30.

Problem Solver
Voor alle hier vernoemde toepassingen geldt dat door het probleem te abstracteren, de contouren van een algemene oplossingsstrategie duidelijk worden. Door deze strategie vervolgens (gevectoriseerd) met MATLAB te implementeren, ontstaat een programma dat enerzijds snel en krachtig is, en dat anderzijds, door een geringere omvang ten opzichte van meer traditionele programmeertalen, eenvoudig en transparant is. Onze gesprekpartners zijn het dan ook unaniem over eens dat MATLAB een echte ‘probleemoplosser’ is. En Benoît Codrons, Technology Manager Process Automation besluit: “Onlangs werd de “packing” van de koeltorens van een centrale door een nieuwe “packing” met een hoger thermisch rendement, vervangen. Om de verkalking te vermijden moet het koelwater behandeld worden door het injecteren van een hoeveelheid zwavelzuur waarvan het debiet gecontroleerd wordt door een automaat. Met Simulink hebben we een simulator van het koelingscircuit ontwikkeld die met alle (mechanische en chemische) aspecten rekening houdt. Dankzij onze simulaties hebben wij aan de centrale de beste regelingstructuur kunnen aanbieden die meteen in de automaat werd gereproduceerd. Wij durven gerust stellen dat wij, sinds het gebruik van MATLAB, voorsprong hebben genomen op de ontwikkeling. MATLAB is voor ons een centraal werkinstrument geworden dat zijn diensten al ruimschoots bewezen heeft. Het leent zich uitstekend tot complexe numerieke berekeningen en grafieken en de toolboxen, die kunnen worden gemixt, leveren ons een groot voordeel. Wij denken niet dat we het nog zouden kunnen missen.” <<

Kader:
Laborelec: niet weg te denken uit het energielandschap

Het Belgische Laborelec is een hoogtechnologisch competentiecentrum in energieprocessen en –gebruik. Het verricht R&D en toegepaste ondersteuning zoals energieaudits, het opstellen van energieplannen, studies in het kader van benchmarkconvenant, specifieke energiestudies en meetcampagnes van onder andere perslucht, stoom, koeling, verlichting, load management, aandrijvingen, elektrowarmtetechnieken, enz
Verborgen in het groen tussen Linkebeek en Alsemberg, is het engineeringbureau op meerdere vlakken baanbrekend voor de Belgische (energie)industrie. Wetenschappers en andere ingenieurs bestuderen hoe je op een milieuvriendelijke manier afval kan verbranden, hoe je bedrijven een betere spanningskwaliteit op het elektriciteitsnet kan garanderen, hoe je de apparatuur kan bijsturen en controleren, hoe bedrijven rationeler met energie kunnen omspringen, en zo meer. M.a.w. het is ‘hét’ Belgische referentielaboratorium voor de industrie voor alles wat met elektrische energie te maken heeft. Dankzij de jarenlange ervaring en de verworven expertise is dit competentiecentrum uitgegroeid tot een onmisbare schakel in zowel de nationale als internationale energieproblematiek. <<

Laborelec:
“La conception basée sur des modèles nous confère une avance”

Hubert Lahaut, Control & Automation Magazine

En matière de capacité de calcul, plus personne ne peut imaginer des bureaux d’ingénierie et de consultance sans progiciels mathématiques et scientifiques. De nombreux modèles et analyses sont tellement complexes que seul un logiciel spécialisé peut encore apporter une visualisation, une structure et un aperçu. Nous nous sommes entretenus avec les ingénieurs de Laborelec, le spécialiste de l’énergie, et nous leur avons demandé leur expérience avec ce type de logiciels, dans ce cas MATLAB de The MathWorks.

“Nous sommes le laboratoire central belge de recherche scientifique et technique au sein du secteur de l’énergie. Ce laboratoire est d’une importance capitale pour le business actuel et futur de ses partenaires et de leurs clients sur un marché international. Nous atteignons cet objectif en fournissant des services spécialisés pour la production, la distribution et l’utilisation d’électricité et d’énergies connexes. Dans la pratique, cela revient à résoudre des problèmes techniques complexes et à anticiper les défis techniques en innovant. Dans nos activités, nous attachons en permanence de l’importance aux économies d’énergie, aux problématiques environnementales et aux développements de nouvelles technologies. La complexité des services offerts et des projets traités rend l’utilisation de l’informatique nécessaire et MATLAB en est un élément essentiel” explique Pierre Bulens, Research Engineer chez Laborelec.

Utilisation intégrale
MATLAB (MATrix LABoratory) est un progiciel mathématique polyvalent, spécifiquement conçu pour des applications qui réclament beaucoup de travail de calcul. Il dispose de nombreux outils pour résoudre des problèmes technico-scientifiques et offre la possibilité de doter la fonctionnalité très simplement d’une interface utilisateur graphique. Une bonne description pourrait être: un environnement logiciel ‘au standard industriel’ pour le ‘Technical Computing’, combinant capacité de calcul numérique et visualisation avec un langage de programmation convivial. Un logiciel comme MATLAB et ses boîtes d’outils afférentes (Laborelec utilise par exemple 27 boîtes d’outils afférentes) sont en effet d’une valeur inestimable pour l’acquisition, l’analyse et la visualisation de données et pour le développement d’algorithmes et d’applications. “MATLAB est intégralement mis en œuvre au sein de notre organisation” ajoute Pierre Bulens. “Le département de Process Control utilise MATLAB/Simulink pour la simulation de circuits dans les centrales, par exemple pour la modélisation d’une vanne ou pour contrer la pollution des filtres. Notre département Power Quality emploie ce logiciel notamment pour calculer la tension et le courant durant une certaine période, afin d’analyser par la suite cette grande quantité de données et de voir ainsi les irrégularités ou défauts qu’elles con-tiennent. Ces calculs sont utilisés pour le rapport annuel des gestionnaires de réseau, pour lequel MATLAB Report Generator est également mis en œuvre. Nous travaillons depuis début 2000 avec les services de The MathWorks. Auparavant, nous utilisions une bibliothèque numérique mais celle-ci ne rencontrait pas totalement nos attentes. Le grand avantage de MATLAB réside dans la mise en œuvre du logiciel pour une multitude d’applications.”

Travail sur mesure et autres possibilités
“MATLAB, Simulink et d’autres produits afférents de The MathWorks sont développés afin d’assister les scientifiques, chercheurs et techniciens dans leur travail quotidien” explique Boris Grams de The MathWorks. “Avec MATLAB, les utilisateurs peuvent programmer eux-mêmes des applications. Le langage de programmation est spécifique mais ressemble beaucoup à d’autres langages de programmation procéduraux. Il est également possible d’utiliser les fonctions avancées de MATLAB pour représenter par exemple des graphiques tridimensionnels et d’autres figures complexes.” Et de poursuivre: “Simulink est une plate-forme basée sur MATLAB. Elle est destinée à la modélisation, à l’analyse et à la simulation de systèmes dynamiques, à l’aide d’une interface graphique interactive. Vous pouvez penser par exemple au control design, au traitement de signaux numériques et aux systèmes de communication, mais aussi à la modélisation logistique. La conception basée sur des modèles a, par exemple, modifié la manière dont sont développés les systèmes ‘embarqués’. Les documents papier, les prototypes physiques, la programmation manuelle et les tests découplés sont remplacés par leurs équivalents informatiques: modèles informatiques, simulations, génération automatique des codes, et tests étroitement intégrés avec le concept. En permettant cela pour des projets de développement à grande échelle et des applications en temps réel, et en offrant un environnement dans lequel diverses équipes d’ingénierie peuvent apporter leur contribution à un seul et même projet, Simulink a un impact considérable sur la manière dont de grandes équipes distribuées conçoivent, implémentent et testent des systèmes embarqués.”

Centre d’innovation
Les principaux clients de Laborelec sont les unités opérationnelles du secteur de l’électricité, en plus d’un grand éventail d’autres clients issus de l’industrie de l’énergie. “La qualité de l’électricité fournie est un point incontournable pour le secteur libéralisé de l’énergie électrique et pour la rentabilité des entreprises” observe Catherine Stuckens, Research Engineer chez Laborelec. “Les services que nous offrons en matière de consultance comprennent d’une part certaines mesures de défauts de qualité dans une fourniture spécifique et d’autre part une série d’analyses. Celles-ci concernent par exemple la sensibilité des équipements à l’égard des défauts, la simulation des charges et réseaux (avec des outils comme MATLAB, Simulink, EMTP), le niveau d’émission de défauts des charges, la perturbographie, les méthodes de câblage et de mise à la terre, l’analyse des défauts dans les systèmes de protection… Laborelec peut aider le client responsable au moyen de simulations, de mesures, de spécifications… Le résultat d’une consultation peut comporter une comparaison du coût de revient d’une solution par rapport aux coûts engendrés par un arrêt de production, ou encore le calcul du délai d’amortissement. Le ‘nouveau’ contexte des réseaux électriques internes exige par exemple que l’on identifie les sources de perturbation et qu’on les quantifie exactement afin d’optimiser les investissements nécessaires pour maîtriser de tels défauts. Laborelec a également développé un programme pour contrôler les câbles souterrains. Nous sommes uniques au monde à cet égard.” Afin d’offrir à ses clients la garantie de disposer d’une installation saine et d’un réseau performant, Electrabel travaille de préférence avec Laborelec. Via son Laboratoire Central d’Electricité, Laborelec est accréditée par Beltest pour effectuer des mesures sur site concernant la qualité de la fourniture, et ceci à l’aide d’équipements construits conformément à la norme internationale IEC 61000-4-30.

Solutionneur de problèmes
Pour toutes les applications citées ci-dessus, l’ébauche d’une stratégie générale de résolution devient claire en conceptualisant le problème. En implémentant ensuite cette stratégie dans MATLAB (de façon vectorielle), on obtient un programme d’une part rapide et puissant et d’autre part simple et transparent, en raison d’une ampleur plus réduite par rapport à des langages de programmation plus traditionnels. Nos interlocuteurs sont dès lors unanimes sur le fait que MATLAB est un vrai ‘solutionneur de problèmes’. Et Benoît Codrons, Technology Manager Process Automation, de conclure: “Le ‘packing’ des tours de refroidissement d’une centrale a été récemment remplacé par un nouveau ‘packing’, offrant un rendement thermique supérieur. Afin d’éviter son entartrage, l’eau de refroidissement doit être traitée par injection d’une quantité d’acide sulfurique dont le débit est contrôlé par un automate. Avec Simulink, nous avons développé un simulateur du circuit de refroidissement qui tient compte de tous les aspects (mécaniques et chimiques). Grâce à nos simulations, nous avons pu proposer à la centrale la meilleure structure de régulation, qui a d’emblée été reproduite dans l’automate. Nous osons certainement dire que, depuis l’utilisation de MATLAB, nous avons pris une avance en matière de développement. MATLAB est devenu pour nous un instrument de travail central qui a déjà largement prouvé ses services. Il se prête parfaitement aux calculs numériques et graphiques complexes, et les boîtes à outils qui peuvent être mélangées, nous confèrent un grand avantage. Nous ne pourrions plus nous en passer.” <<

Cadre:
Le paysage de l’énergie inconcevable sans Laborelec


La société belge Laborelec est un centre de compétences de haute technologie en processus énergétiques et utilisation de l’énergie. Elle effectue de la R&D et offre un support appliqué comme les audits énergétiques, l’élaboration de plans énergétiques, les études dans le cadre d’un accord de benchmarking, les études d’énergie spécifiques et les campagnes de mesure d’air comprimé, de vapeur, de froid, d’éclairage, de gestion de charges, d’entraînements, de techniques de chauffe électrique…
Niché en pleine campagne entre Linkebeek et Alsemberg, le bureau d’ingénierie est innovateur à bien des égards pour l’industrie (de l’énergie) belge. Les scientifiques et autres ingénieurs étudient comment brûler les déchets de manière écologique, comment garantir aux entreprises une meilleure qualité de tension sur le réseau électrique, comment corriger et contrôler l’équipement, comment utiliser l’énergie de manière plus rationnelle… En d’autres termes, c’est ‘LE’ laboratoire de référence belge pour l’industrie pour tout ce qui touche à l’énergie électrique. Grâce à sa longue expérience et à l’expertise acquise, ce centre de compétences est devenu un maillon indispensable, tant dans la problématique de l’énergie nationale qu’internationale. <<

 

 

©