Hoe (on)veilig
is het onderhoudsberoep?

version française

“De kans op een beroepsziekte ligt voor onderhoudsmensen in de industrie acht tot tienmaal hoger dan het nationale gemiddelde. De periode van arbeidsongeschiktheid na een ongeval is niet minder dan 53 dagen.” Het Franse AFIM voerde een studie uit naar de ‘veiligheid in het onderhoudsberoep’ en kwam tot opmerkelijke resultaten.

De studie in kwestie is een initiatief van AFIM (Association Française des Ingénieurs et responsables de Maintenance) en kwam tot stand met de steun van het Franse ministerie van arbeid en het fonds voor de verbetering van de arbeidsomstandigheden. Het gaat om een primeur: tot nu is zowel in België als in de ons omringende landen, nauwelijks onderzoek verricht naar de veiligheids- en gezondheidsaspecten van specifiek het onderhoudsberoep. Relevante cijfers voor ons land bestaan – naar ons weten - niet. Ook de Franse studie verliep niet zonder slag of stoot. Slechts een beperkt aantal ondernemingen was bereid haar medewerking te verlenen. Voor de goede orde dient gesteld dat het niet om de kleinste gaat: Amec Spie, Camon, Cegelec, Endel, Game Sud Est, Ponticelli en SMRI, alle gevestigd in de regio van de Provence, de Alpen en de Côte d’Azur.
Tijdens de 4de BEMAS Maintenance Day, deze keer over ‘Maintenance & Safety’, stelde Claude Pichet, president van AFIM en de bezielende kracht achter het onderzoek, de voornaamste resultaten voor. AFIM is de tegenhanger van BEMAS (Belgian Maintenance Association) in Frankrijk. Omdat de studie niet zonder enige relevantie is voor de situatie in België, had Maintenance Magazine (uiteraard) aansluitend een gesprek met de initiatiefnemer. Claude Pichot: “Binnen het onderhoud staan de werknemers continu in contact met het materiaal. Bijgevolg worden zij niet enkel blootgesteld aan activiteitsgebonden risico’s, maar ook aan de specifieke productrisico’s en de gevaren die zijn gekoppeld aan het gebruikte materiaal en de inherente eigenschappen van de gebruikte producten. Materialen openen, zegels verbreken met het oog op een nadere inspectie, defecte of aangetaste onderdelen vervangen of herstellen ….., het zijn slechts enkele van de dagelijkse taken van het onderhoudspersoneel. Het openen van gesloten circuits impliceert echter vaak ook een verhoogd risico of blootstelling aan giftige, mutagenen of kankerverwekkende producten of stoffen die worden vrijgegeven door het materiaal.”

Het onderhoudsgebeuren is een beroep met risico’s. Welke zijn de risico’s en waar en wanneer gebeuren de meeste ongevallen?
PICHOT: “Globaal gezien doet ongeveer 90% van de ongevallen zich voor op de terreinen van de firma waar het onderhoud geschiedt; de overige 10% doet zich voor in de ateliers van de onderhoudsfirma. Hoewel de meeste ongevallen worden geregistreerd op dinsdag, woensdag en donderdag, leeft de ‘mythe’ van de maandagongevallen nog steeds verder. Dit geldt overigens ook voor de historie van de talrijke in een ongeval betrokken werknemers, waarbij het aantal ongevallen zeer hoog zou liggen. De cijfers spreken voor zich: in vijf jaar werden 155 ongevallen met werkverlet en 149 verschillende slachtoffers opgetekend.”

Onderhoud kent de zwaarste ongevallen en heeft de meest blootgestelde beroepen?
PICHOT: “Met een frequentiegraad (nvdr.: aantal ongevallen met werkverlet per miljoen gepresteerde arbeidsuren) van 45 tot 150 lassers, buizenfitters, koperslagers en monteurs (nvdr.: gemiddelde van 24 voor de 17 miljoen werknemers in Frankrijk), beperken de arbeidsongevallen binnen deze beroepscategorieën het potentieel risico van deze beroepen van 1,5 tot 9%. Echter, daar waar de frequentiegraad van het geheel van deze onderhoudsberoepen lager ligt dan het nationale gemiddelde (16,7 tegen 24), is het tegenovergestelde waar voor de gemiddelde duur van tijdelijke arbeidsongeschiktheid. Voor onderhoudsberoepen bedraagt de tijdelijke arbeidsongeschiktheid 53 dagen voor alle beroepen samen, hetzij 29% meer dan het nationale gemiddelde van Frankrijk (41 dagen). Deze cijfers liggen nog hoger binnen de sectoren Gebouwen en Openbare Werken (49,3 dagen), metaalnijverheid (35 dagen) of chemie (37,2 dagen). Binnen de onderhoudssector leiden 76% van de ongevallen met werkverlet tot een gemiddelde tijdelijke arbeidsongeschiktheid van 29 dagen; 24% van de ongevallen leidt tot een gemiddeld werkverlet van 129 dagen.”

Kan men verschillen optekenen binnen de verschillende industriële sectoren?
Claude Pichot: “Naargelang van de industriële sectoren waarbinnen het ongeval zich voordoet kunnen aanzienlijke verschillen worden opgetekend wat betreft de opgemeten ernst en de duur van de tijdelijke arbeidsongeschiktheid. Zo ligt het gemiddelde aantal dagen tijdelijke arbeidsongeschiktheid bij ongevallen in de chemische sector op 65 dagen, voor de raffinaderijen is dit 52 dagen, voor de staalnijverheid 43 dagen. Bij ongevallen die worden opgetekend in de ateliers van de onderhoudsbedrijven bedraagt dit aantal 41 dagen. Binnen drie onderhoudsfuncties ligt de gemiddelde duurtijd van de tijdelijke arbeidsongeschiktheid nog hoger (meer dan 70 dagen), namelijk buizenfitters, monteurs en elektriciens. Ook de leeftijd van de betrokken werknemer speelt een rol: zo bedraagt de gemiddelde duurtijd van arbeidsongeschiktheid 92 dagen voor de leeftijdscategorie 51-60 jaar, in vergelijking met 63 dagen voor diezelfde categorie op nationaal niveau.”

Welke zijn de voornaamste oorzaken voor ongevallen?
PICHOT: “Wat betreft de oorsprong van de ongevallen, blijkt dat 77% van de ongevallen met tijdelijke arbeidsongeschiktheid tot gevolg, te wijten is aan:
 Behandeling: 18,7%
 Manuele en geassisteerde behandeling: 15,7%
 Uitrusting: 10,6%
 Installaties: 9,8%
 Voertuigen: 8,3%
 Verklemming van de vingers: 8,2%
 Gebrekkige collectieve veiligheidsmiddelen: 6,1%
Tijdens het correctief onderhoud wordt ongeveer 50% van de ongevallen m.b.t. behandeling geregistreerd. Wat betreft de uitrusting heeft 47% van de gebeurde ongevallen betrekking op de slagboormachines.”

Hoe hoog ligt het risico op beroepsziekten?
PICHOT: “Het risico op een beroepsziekte ligt tot tienmaal hoger bij onderhoudsmensen dan bij de andere werknemers van CRAM Marseille (Caisse Régionale d’Assurance Maladie de Marseille). Namelijk 5,25 op 1000 voor onderhoudsmensen ten opzichte van 0,506 voor de andere werknemers van CRAM Marseille. Dit aantal ligt echter ook tot achtmaal hoger dan het nationale gemiddelde, vier maal zo hoog als bij de metaalverwerkende sector en driemaal zo hoog als bij de sector Gebouwen en Openbare Werken. Drie beroepsziekten vertegenwoordigen 70% van alle aandoeningen! Asbest vertegenwoordigt 30% van alle gevallen, benzeen staat voor 25% en lawaaioverlast 15%. In vergelijking met de gegevens van de Caisse Régionale d’Assurance Maladie de Marseille voor eenzelfde periode, ligt de kans op een beroepsziekte veroorzaakt door asbest voor onderhoudsmensen zeven maal hoger dan het gemiddelde, 180 maal hoger voor benzeen en 15 keer meer voor lawaaioverlast.”

Welke beroepsgroepen lopen het grootste risico aan beroepsziektes?
PICHOT: “Met een blootstellingsfactor die 64 tot 100 maal hoger ligt dan het gemiddelde (CRAM Marseille of CNAM nationale), lopen in het bijzonder monteurs, lassers en buizenfitters het meeste risico op beroepsziekte. Voor de beroepen elektricien en instrumentalist ligt het risico op een beroepsziekte zes tot tienmaal hoger dan het regionaal of nationaal gemiddelde. Enkel het beroep van mecanicien en koperslager zijn vrijgesteld van beroepsziektes: Zij vertegenwoordigen respectievelijk 50% en 5%.”

Hoe zit het dan met de regelmatige medische onderzoeken? Zijn deze dan niet verplicht?
PICHOT: “90% van de werknemers die werden geconfronteerd met een beroepsziekte, waren nog nooit onderworpen aan een Speciaal Medisch Onderzoek (SMO). Dit ondanks het feit dat 80% van hen een anciënniteit van meer dan 15 jaar had. 10% van de werknemers werden onderworpen aan een SMO zonder dat daarbij een verband werd gelegd met beroepsziektes.”

Waaraan is dit te wijten?
PICHOT: “De hoge kosten zullen er wel voor iets tussenzitten. De gemiddelde premie die is gekoppeld aan ongevallen en beroepsziektes bedraagt in Frankrijk, gedurende de periode van het onderzoek ongeveer 6% van het brutoloon. Naargelang van de onderneming bedraagt de kostprijs van een dag tijdelijke arbeidsongeschiktheid tussen de 469 en 990 Euro. De gemiddelde kostprijs van een ongeval met werkverlet bedraagt bijgevolg tussen de 25,3 kE en 53,5 kE. De schadevergoeding voor een beroepsziekte kost een onderneming ongeveer 100 kE. Wanneer deze cijfers op een nationaal niveau worden geprojecteerd, lopen de kosten voor ongevallen en beroepsziektes op tot ongeveer 1% van de totale onderhoudsuitgaven binnen de industrie, zijnde zo’n 24 miljoen Euro per jaar.”

Wie is er vandaag de dag niet van overtuigd dat hij zijn uiterste best heeft gedaan om de gezondheid van zijn onderhoudsmedewerkers te vrijwaren?
Claude Pichot: “De meesten van ons zijn al lang tevreden wanneer zij ‘P3’ maskers en oordopjes onder het onderhoudspersoneel hebben verdeeld. De realiteit leert echter dat de bedrijfswereld zich vragen moet stellen omtrent de relevantie van de aangewende preventiemiddelen.”

Is een nieuwe benadering en visie is dan ook broodnodig?
Claude Pichot: “Wanneer we niet willen breken met de huidige beschermingsmiddelen en geen rekening houden met de kenmerken van de onderhoudstaken binnen de industrie, zal er niets veranderen. Aangezien het weinig realistisch is om elke vorm van asbest uit de fabrieken te weren, en het quasi onmogelijk blijkt om op korte termijn lawaaioverlast te beperken of de hoeveelheid benzeen te reduceren, is een eerste stap het risico dat deze stoffen voor onderhoudsmensen inhouden, te erkennen en er acties aan te koppelen. Bijvoorbeeld door systematisch zuivere lucht door de ateliers te laten stromen, of door alle onderhoudsmensen uit te rusten met lawaaiwerende hoofdtelefoons die hen desondanks in staat stellen om met elkaar en de opdrachtgevers te communiceren. Kortom, door het kwaad bij de wortel uit te roeien, zowel op het vlak van gezondheid als op het vlak van kosten. Een andere optie is om het Speciaal Medisch Onderzoek specifiek uit te breiden naar de drie frequentste beroepsziektes (asbest, benzeen, lawaaioverlast) en op die manier de preventiemogelijkheden uit te breiden.”

Blijft echter het cliché overeind dat bepaalde voorzorgsmaatregelen en beschermingsmiddelen duur zouden zijn?
PICHOT: “Een professionele doofheid lijkt het, ware het niet dat arbeidsongeschiktheid aan de werknemer zo’n 100.000 Euro kost. Bij arbeidsongeschiktheid ingevolge asbest loopt dit bedrag op tot bijna 200.000 Euro. Een extra premie van 4% stemt bij een carrière van 40 jaar overeen met ongeveer 2 jaar salaris dat wordt uitgekeerd aan de verzekeraar CRAM. Wat is dan het nut van nieuwe besparingen, wanneer de huidige uitgaven geen enkel nut dienen en nefast zijn voor de gezondheid van de werknemers? Maar wie raakt ontroerd door de berichtgeving van de hoeveelheid arbeidsongevallen? De personeelsdienst rekent dit aantal door aan het team dat instaat voor de loonberekening. Elke maand wordt zonder uitstel en zonder een spier te vertrekken een cheque uitgeschreven. Ziedaar de zogenaamde toegevoegde waarde. Gedaan met het verlichten van een verzekeringsapparaat dat dergelijke risico’s dekt. Een dergelijk initiatief zal ongetwijfeld niet op gejuich worden onthaald bij de verzekeraars, maar heeft des te meer gevolgen voor 4% van de bruto salarissen. Op het vlak van veiligheid en gezondheid is het nut van deze win-win situatie echter bewezen.” <<
Hubert Lahaut, Maintenance Magazine