IR-thermografie
Onbekend is onbemind


version française

Wie zo’n vijftien jaar geleden het woord thermografie liet vallen, werd in vele gevallen bekeken als een buitenaards wezen. Gelukkig zijn die tijden veranderd. Vandaag is het – in bepaalde sectoren – één van de meest gebruikte technieken om predictief onderhoud te optimaliseren. Het is ook niet voor niets dat veel verzeke­rings- maatschappijen aan de verzekerde vragen dat zij hun elektrische installatie(s) periodiek thermografisch (laten) inspecteren.


Net zoals koorts bij de mens op een ziekteverschijnsel duidt, geeft een verhoging van de temperatuur van bepaalde componenten binnen een systeem een komend of manifest probleem aan. Via infrarood thermografie worden deze ‘warme punten’ gemakkelijk en snel gedetecteerd, waardoor er preventief kan ingegrepen worden. Hoeveel branden te wijten aan elektrische anomalieën zijn er sinds het gebruik van deze techniek niet voorkomen? Hoeveel miljoenen productieverlies? Hoeveel kosten werden er niet bespaard? Hoogste tijd om deze techniek even in het daglicht te plaatsen. Maintenance Magazine ging polshoogte nemen bij Vinçotte, die op dit domein een van de belangrijkste spelers is in Europa, en had een gesprek met ingenieur Herman De Vos, Technical Manager Thermography bij deze controle-instelling.

Warmteontwikkeling
De kracht van infrarood thermografie ligt erin dat ze toelaat om op een snelle en ‘simpele’ manier probleemsituaties zichtbaar te maken. Hierdoor kunnen fouten voorspeld en voorkomen worden en is het mogelijk om bijvoorbeeld aanzienlijke energieverliezen te vermijden. Het is een nuttige inspectie van machines, installaties en productieprocessen. Herman De Vos: "Het principe van de infrarood temperatuurmeting is al geruime tijd bekend. Dat de praktische uitvoerbaarheid wat langer op zich liet wachten, was voornamelijk te wijten aan de complexe techniek en de daarmee gepaard gaande kosten. Toch kwam er een ontwikkeling op gang, mede door de ruimtevaart en militaire en specifieke industriële toepassingen, waardoor deze vorm van temperatuurmeting beter toepasbaar werd". En onze gesprekspartner vervolgt: "Alles om ons heen heeft een temperatuur. Indien we een beeld vormen van de objecten om ons heen en daarbij uitsluitend naar de temperatuur kijken, krijgen we een zogenaamd warmtebeeld. Het principe bestaat erin warmtepatronen van componenten en processen die niet met het blote oog detecteerbaar zijn, zichtbaar te maken via thermografische beelden. Hiermee zijn de temperaturen van het voorwerp exact meetbaar. Echter, in de meeste gevallen is het meten van de exacte temperatuur zelfs geen noodzaak, maar wordt er gezocht naar warme en koude punten. Dankzij ons camerapark en de jarenlange ervaring is nu zowat elk onderzoek mogelijk waarbij temperatuurvariaties interessante informatie kunnen opleveren. In de ‘elektrische sector’ – waar deze techniek het meest wordt toegepast – worden hoogspanningslijnen, hoogspanningsposten, transformatoren en volledige laagspanninginstallaties minutieus onderzocht. Hier speelt het voorkomen van brand en onvoorziene stroomuitval (verzekeren van productie) een grote rol. Daarnaast zijn er echter nog heel wat andere toepassingen, zoals het opsporen van warmwaterlekken, het onderzoek van de isolatie van ketels, ovens en gebouwen, hulp verlenen bij R&D-projecten, enz. Al deze onderzoeken worden mogelijk omdat de infraroodcamera de voor de mens ‘onzichtbare’ straling kan visualiseren".

Mogelijkheden
Een thermografisch onderzoek wordt uitgevoerd door specialisten die zijn uitgerust met de meest moderne infrarood apparatuur die momenteel voor burgerdoeleinden beschikbaar is. Het systeem bestaat uit een objectief, infrarooddetector en een elektronische verwerkingseenheid waarmee het warmtebeeld van het betreffende object wordt vastgelegd en op een PC kan worden verwerkt. Herman De Vos: "In het huidige PC-tijdperk werd een nieuwe generatie camera’s ontwikkeld (microbolometers) in kleur en met de mogelijkheid tot PC-verwerking en analyse. Zeer sterke softwareprogramma’s zorgen ervoor dat de beelden kunnen worden verwerkt. Histogrammen, driedimensionale voorstellingen, spotmetingen en andere toepassingen behoren nu tot de mogelijkheden. Vooral bij isolatieonderzoeken is dit een onmiskenbaar voordeel. Ook de verslaggeving onderging hierdoor een vormverandering. De digitale infraroodbeelden en de digitale visuele foto’s met de verwerking ervan bepalen de nieuwe ‘look’. Een ander belangrijk voordeel van het ‘scannen’ met een thermografisch systeem is dat de meting wordt uitgevoerd zonder dat er direct contact is tussen het te onderzoeken object en het meetsysteem. Hierdoor is het systeem bij uitstek geschikt voor metingen van moeilijk bereikbare of spanningsvoerende objecten of objecten in gevaarlijke omgevingen. Tevens is een ander bijkomend voordeel dat er geen productstagnatie optreedt. Voorwaarde is echter wel dat het te onderzoeken object normaal in bedrijf is".
Gezien de niet onbelangrijke interpretatiefouten die tijdens het onderzoek kunnen worden gemaakt, is het noodzakelijk dat de metingen worden verricht door speciaal hiervoor opgeleide personen/instellingen die tevens bekend zijn met de technologie op zich en de te onderzoeken installaties en/of installatiedelen.

Wat en waarom?
De metingen kunnen plaatsvinden van oppervlakken met een minimum temperatuur van – 20°C tot + 2000°C. De beste resultaten worden verkregen indien de metingen plaatsvinden op een afstand van enkele meters. Metingen tot een afstand van enkele tientallen meters zijn in principe ook mogelijk, met dien verstande dat de minimale afmetingen van het object toenemen naarmate de afstand tot de infraroodcamera toeneemt. De metingen kunnen zowel binnenshuis als buitenshuis worden verricht. Herman De Vos: "Thermografie is een ‘on-stream’ techniek. De installaties blijven dus in dienst tijdens de meting. Het is ook een veilige techniek, want er is geen contact met de installatieonderdelen en de apparatuur is ook autonoom zodat vrijwel ieder installatieonderdeel kan bereikt worden. De technische en kostenbesparende voordelen zijn vooral het voorkomen van onvoorziene stroomuitval, hetgeen de productiviteit ten goede komt, het voorkomen van brand, het verlagen van de onderhoudskosten, het verhogen van de levensduur van de installatie, dankzij gepaste aanpassingen en het verlagen van de materiaalkosten, want er kan worden ingegrepen vóór een mogelijk defect een installatieonderdeel vernietigt. Dankzij een thermografisch onderzoek verkrijgt men een globaal overzicht van de toestand van zijn installatie(s). Thermografie is als het ware de gezondheidsmeter van een installatie".
Enkele voorbeelden van veel voorkomende fout-detecties zijn o.a.: defecte mes- vorkverbindingen; losgekomen bouten; slechtgeknepen kabelschoenen; inwendige opwarmingen van transformatoren, welke zich visualiseren doorheen de isolatoren; overbelastingen; asymmetrieën; alle aansluitingen aan automaten, contactoren, railstelsels, thermische beveiligingen, scheidingsschakelaars, enz.; ontoelaatbare temperaturen van installatieonderdelen en kabels, slecht dimensioneren of positioneren, enz. En onze gesprekspartner besluit: "Bij nieuwe installaties zijn de gevolgen van een fout meestal desastreus, aangezien de oorzaken van de fouten in vele gevallen aanleiding geven tot zeer ernstige opwarming (brand, uitvallen van de installatie, …). Wij denken hierbij aan bedrading vastgeschroefd op haar isolatie, kabelschoenen welke onvoldoende of niet ‘geknepen’ zijn, klemmen welke niet vastgezet zijn, slecht dimensioneren of positioneren, schokken bij transport van nieuwe borden die de verbindingen nadelig kunnen beïnvloeden, enz. Deze opmerkingen gelden uiteraard ook voor bestaande installaties. Toch is een éénmalig thermografisch onderzoek geen garantie omdat er trillingen aanwezig zijn, geleiders zich ‘zetten’ na verloop van tijd, veranderingswerken worden uitgevoerd, oxidatie en stofaanwezigheid, slijtage door het regelmatig schakelen, veroudering van de componenten, en zo zijn er nog verschillende oorzaken op te noemen. Het doel van een thermografisch onderzoek is in feite tweeledig, namelijk de veiligheid van de gebruikers van de (elektrische) installaties waarborgen en anderzijds de bedrijfszekerheid garanderen om zo langdurige pannes en grote schade te voorkomen. Thermografie heeft reeds ruimschoots zijn nut bewezen. Het is niet zomaar een techniek, het is een ware wetenschap geworden die overal haar vruchten afwerpt. Indien toegepast door gekwalificeerde mensen, is het dé predictieve onderhoudsmethode bij uitstek". <<
Hubert Lahaut

Thermographie IR
Méconnu, mal aimé


Celui qui lâchait, il y a une quinzaine d’années, le mot Thermographie, était bien souvent considéré comme un extraterrestre. Heureusement, les temps ont changé. Aujourd’hui, c’est – dans certains secteurs – une des techniques les plus couramment utilisées pour optimiser un entretien prédictif. Ce n’est plus non plus pour rien que de nombreuses compagnies d’assurance demandent à leurs assurés d’inspecter (ou de faire inspecter) leur(s) installation(s) électrique(s) par thermographie.


Comme la fièvre indique un symptôme de maladie, l’augmentation de la température de certains composants à l’intérieur d’un système indique un problème en gestation ou manifeste. La thermographie infrarouge permet de détecter facilement et rapidement ces ‘points chauds’, permettant une intervention préventive. Combien d’incendies ne sont pas dus à des défaillances électriques et combien n’ont pas été évitées depuis l’utilisation de cette technique ? Combien de millions de pertes de production ? Combien de frais ne peut-on éviter ? Il est grand temps de fournir quelques explications sur cette technique. Maintenance Magazine a pris la température chez Vinçotte, qui est un des principaux opérateurs européen dans ce domaine. Nous avons rencontré Herman De Vos, ingénieur et Directeur Technique en Thermographie pour cet organisme de contrôle.

Développement de chaleur
La puissance de la thermographie infrarouge réside dans le fait qu’elle permet de visualiser de manière ‘simple’ et rapide les situations problématiques. Des erreurs peuvent être prédites et évitées et il est possible, par exemple, d’éviter d’importantes pertes d’énergie. Il s’agit d’une in­spection utile des machines, installations et processus de production. Herman De Vos: "Le principe des mesures de température par infrarouge est connu depuis un certain temps déjà. Mais il a fallu plus longtemps avant que ces mesures soient réalisables en pratique, ce qui était sans doute dû à la technique complexe et aux coûts y afférant. Pourtant, il y a eu une évolution, grâce sans doute aussi aux applications spatiales, militaires et spécifiquement industrielles, ce qui a rendu cette forme de mesure de température plus facilement accessible et applicable." Notre interlocuteur poursuit: "Tout, autour de nous a une température. Si nous formons une image des objets qui nous entourent et que ne considérons que la température, nous obtenons une image thermique. Le principe consiste à visualiser des modèles thermiques de composants et processus, indétectables et invisibles à l’œil nu au moyen d’images thermographiques. Ceci permet de mesurer avec précision la température de l’objet. Toutefois, dans la plupart des cas, la mesure de la température exacte n’est pas une nécessité, mais on recherche les points chauds et les points froids. Grâce à notre parc de caméras et à notre longue expérience, tout examen est quasiment possible, et les variations de températures peuvent nous fournir des informations intéressantes. Dans le ‘secteur électrique’ – où cette technique est la plus appliquée – les lignes haute tension, les postes haute tension, les transformateurs et les installations basse tension complètes sont inspectées minutieusement. Ici, le fait d’éviter des incendies et des coupures de courant imprévisibles (assurer la production) joue un rôle important. Par ailleurs, il existe encore de nombreuses autres applications, comme la détection de fuites d’eau chaude, l’inspection de l’isolation de chaudières, fours et bâtiments, l’assistance dans des projets R&D, etc. Toutes ces études sont possibles, parce que la caméra infrarouge peut visualiser les rayons ‘invisibles’ pour l’homme."

Possibilités
Ce sont des spécialistes, équipés des appareils infrarouges les plus sophistiqués, disponibles actuellement pour des objectifs civils qui effectuent une étude thermographique. Le système est composé d’un objectif, d'un détecteur infrarouge et d’une unité de traitement électronique, permettant de fixer l’image thermique de l’objet concerné et de la traiter par ordinateur. Herman De Vos: "A l’ère actuelle du PC, une nouvelle génération de caméras en couleurs a été développées (microbolomètres), avec la possibilité de traitement sur PC et analyse. Des logiciels très puissants permettent de traiter ces images. Histogrammes, présentations tridimensionnelles, mesures de spots et autres applications sont aujourd’hui possibles. Surtout dans les examens d’isolation, c’est un avantage incontestable. La rédaction de rapport a également subi un changement de forme. Les images infrarouges digitales et les photos digitales avec leur traitement déterminent le nouveau ‘look’. Autre avantage important du ‘scanning’ au moyen d’un système thermographique est que la mesure s’effectue sans qu’il y ait un contact direct entre l’objet à étudier et le système de mesure. Celui-ci convient donc parfaitement pour des mesures d’objets difficiles d’accès ou sous tension ou d’objets dans un environnement dangereux. Par ailleurs, un autre avantage est qu’il n’y a pas de stagnation de produit. Il y a toutefois une condition : l’objet à étudier doit fonctionner normalement." Comme des erreurs d’interprétation qui ne sont pas sans importance peuvent être commises durant une étude, il est indispensable que ces mesures soient prises par des personnes/organismes spécialement formés, qui connaissent la technologie en soi ainsi que les installations et/ou éléments d’installations à contrôler.

Quoi et pourquoi ?
Les mesures peuvent se faire sur des surfaces d’une température minimale de -20°C jusqu’à à + 2000°C. Les meilleurs résultats sont obtenus lorsque les mesures se font à une distance de quelques mètres. Les mesures, jusqu’à quelques dizaines de mètres sont aussi possibles, à condition que les dimensions minimales de l’objet augmentent au fur et à mesure que la distance jusqu’à la caméra infrarouge augmente. Les mesures peuvent se faire aussi bien à l’intérieur qu’à l’extérieur. Herman De Vos : "La thermographie est une technique ‘sous tension’. Les installations fonctionnent durant la mesure. C’est aussi une technique sûre, car il n’y a pas de contact avec les éléments des installations et l’appareillage est également autonome, permettant ainsi d’atteindre chaque élément de l’installation. Les avantages techniques et économiques sont essentiellement d’éviter des coupure de courant imprévisibles, ce qui est évidemment intéressant pour la productivité, la prévention d’incendie, la diminution des frais d’entretien, l’augmentation de la durée de vie des installations, grâce aux adaptation adéquates et à la diminution des frais de matériel, car il est possible d’intervenir avant qu’une panne éventuelle détruise un élément de l’installation. Grâce à l’étude thermographique, on obtient un aperçu global de l’état de son/ses installation(s). La thermographie est en quelque sorte le baromètre de la santé d’une installation." Quelques exemples de détections de fautes fréquentes : raccordement couteau – fourche défaillant ; écrous dévissés : bornes de câbles mal serrées ; réchauffement intérieur de transformateurs qui sont visualisés au travers des isolateurs ; surcharges ; asymétries ; tous les raccordements à des distributeurs automatiques, contacteurs, systèmes de rails, sécurités thermiques, sectionneurs, etc. : températures inadmissibles d’éléments d’installations et de câbles, mauvais dimensionnement ou positionnement, etc. Et notre interlocuteur conclut : "Pour de nouvelles installations, les conséquences d’une erreur sont souvent désastreuses, étant donné que les causes des erreurs provoquent dans de nombreux cas une surchauffe considérable (incendie, arrêt de l’installation,…). Nous songeons en particulier au câblage vissé sur son isolation, aux bornes de câbles insuffisamment ou pas ‘serrées’, aux griffes qui ne sont pas fixées, au mauvais dimensionnement ou positionnement, aux chocs durant le transport de nouveaux tableaux qui peuvent influencer négativement les raccordements, etc. Ces remarques sont aussi valables pour les installations existantes. Toutefois, un contrôle thermographique unique n’est pas une garantie parce qu’il y a des vibrations, que les conducteurs ‘se relâchent ou se laissent aller’ au bout d’un certain temps, qu’il y a des travaux de transformation, de l’oxydation ou la présence de poussière, de l’usure suite à la manipulation fréquente des interrupteurs, que les composants vieillissent et bien d’autres raisons. Le but d’un contrôle thermographique est double, d’une part assurer la sécurité des utilisateurs des installations (électriques) et d’autre part garantir la sécurité de l’entreprise pour éviter les pannes de longue durée et les dégâts importants. La thermographie a déjà prouvé à maintes reprises son utilité. Ce n’est pas une technique quelconque, c’est devenu une véritable science qui porte ses fruits partout. A condition d’être pratiquée par du personnel qualifié, c’est la méthode d’entretien prédictif par excellence."<<
Hubert Lahaut

 

©