Schoonmaakbeheer
Mensgericht schoonmaken


version française

De marktontwikkelingen in de schoonmaakbedrijven kunnen kort en bondig worden samengevat: de eisen die aan schoonmaakbedrijven worden gesteld, worden stelselmatig opgeschroefd. Evenals in zoveel andere branches worden ook van schoonmaakbedrijven voortdurende efficiecy verbetering en productiviteitsverhoging gevraagd. Daarmee neemt de druk op de uitvoering toe.


Het meeste schoonmaakwerk is handenarbeid. Het aantal vierkante meters dat een mens per uur op een redelijke manier kan schoonmaken is echter begrensd. Toch is de zogenaamde vierkante-meterprestatie gemiddeld de afgelopen jaren toegenomen. Een deel van de oorzaak hiervan ligt in een verlaging van de uitvoeringsfrequentie van handelingen: de opdrachtgever is in de loop van de tijd gewoonweg minder schoonmaakwerk gaan inkopen, waardoor het aantal handelingen per vierkante meter per uur is afgenomen. Maar ontegenzeggelijk is er ook sprake van een toename van de productiviteit en van de druk op het uitvoerend personeel.

Kwaliteit
De kerncompetentie van het grote(re) schoonmaakbedrijf is ‘mensenlogistiek’. Hun opdracht is de klant tevreden houden. Dat is soms belangrijker dan het strikt uitvoeren van een schoonmaakwerkprogramma. Het is dan ook niet uitgesloten dat schoonmakers op zulke locaties tal van andere diensten verlenen, zoals planten verzorgen, afwassen en dergelijke.
Echter, de uitvoering van de werkzaamheden in de institutionele schoonmaak verloopt over het algemeen op een uniforme manier. En dat terwijl de omstandigheden waaronder die werkzaamheden worden verricht, sterk uiteen kunnen lopen. Schoonmaakbedrijven zorgen er dan ook voor verschillende oplossingen voor verschillende situaties achter de hand te hebben, want schoonmaakdiensten worden onder zeer verschillende omstandigheden uitgevoerd. De kwaliteitseisen, de bezettingsgraad en bewonerscultuur, de aard van de werkzaamheden, de voorspelbaarheid van de behoefte en daarmee de planbaarheid van de te verrichten werkzaamheden verschillen per contract. Niet alleen op het gebied van contractering vereisen verschillende omstandigheden verschillende oplossingen, datzelfde geldt ook voor de inrichting van de productie van schoonmaakdiensten.

Doeners
In veel gevallen wordt er verschillende uren per dag volgens een zogenaamd werkprogramma gewerkt, traditioneel meestal na kantooruren. De schoonmaker heeft als voorbereidende taak het gereedmaken van de werkwagen. Als enige ondersteunende taak vindt soms begeleiding van nieuw personeel plaats en als organiserende taak het bijwonen van het werkoverleg. Al het overige werk is in de praktijk puur uitvoerend. De schoonmaker houdt zich dus vooral bezig met het ‘doen’. Traditioneel wordt er in de grotere projecten gewerkt op basis van individuele taken die door de werkvoorbereiding minutieus worden ingericht. Daarbij krijgt een schoonmaker over het algemeen een vast werkgebied toegewezen, waarbij hij met behulp van een werkwagen diverse werkzaamheden verricht. In sommige gevallen worden delen van de werkzaamheden in gespecialiseerde taken ondergebracht. Dit kan betekenen dat schoonmakers uitsluitend stofzuigen of afval inzamelen. In andere bepaalde gevallen worden er ook groeps­taken uitgevoerd op basis van taaksegmentatie. Hierbij vindt een koppeling plaats van een ‘zelfsturend teamconcept’. De specialisten in het team stellen gezamenlijk een roulatieschema op waarbij zij zelf de taken binnen het team verdelen. Door dit zelfsturend vermogen kunnen zij als team de verantwoordelijkheid dragen voor bijvoorbeeld de kwaliteit. M.a.w. het team bepaalt zelf hoe het en hoe vaak de taaksegmenten rouleren. De verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van de uitvoering ligt bij het team. Tenslotte is er in sommige gevallen ook sprake van een zelfsturend team, dat bestaat uit een vaste groep schoonmakers. Het gebouw wordt dan niet meer ingedeeld in individuele taken, maar in zogenaamde teamgebieden. Voor elk teamgebied is een team verantwoordelijk. Het team wordt dan ook als geheel verantwoordelijk gesteld voor de kwaliteit van de uitvoering.

Ontwikkelingen
De ontwikkelingen in de schoonmaakbranche wijken op veel punten niet af van die in andere branches: klanten vragen een gelijk blijvende en soms hogere kwaliteit tegen lagere prijzen, of een hogere tegen gelijkblijvende kosten. Daarbij valt een trend te bespeuren waarbij ‘kwaliteit’ niet alleen in technische termen wordt gedefinieerd, maar ook in termen van beleving.
Bij dit laatste gaat het niet meer alleen om de beleving van diegenen die verantwoordelijk zijn voor de aansturing van schoonmaakprocessen en de contractverantwoordelijken, maar steeds meer ook om de beleving van de eindgebruiker van de schoonmaakdienst. Dit betekent voor de productieorganisatie van het schoonmaakbedrijf dat deze steeds professioneler moet kunnen inspelen op de behoefte waarmee zij wordt gecontroleerd. Als deze behoefte in tijd een stabiel verloop zou hebben, zouden traditionele productievormen redelijk afdoende zijn. Dat is echter niet steeds het geval. De behoefte aan schoonmaakdiensten heeft vaak een fluctuerend patroon en is soms weinig voorspelbaar. Met name de toename van de kwaliteitseisen nemen daarom ook de eisen toe die aan de flexibiliteit van de productieorganisatie worden gesteld. Dit betekent dat een werkwijze die gebaseerd is op een vaste personeelsinzet met een vast werkprogramma steeds minder acceptabele resultaten oplevert.
Het uitvoerende schoonmaakwerk vertoont steeds minder overeenkomst met het in grote hoeveelheden produceren van hetzelfde (massaproductie) en vertoont steeds meer kenmerken van dienstverlening, waarbij alert moet worden ingespeeld op onvoorspelbare behoefte. Daarbij wordt steeds meer belang gehecht aan service-elementen, waardoor de eisen die gesteld worden aan het herstel- en reactievermogen van de dienstverlener toenemen. Tegen deze achtergrond wordt momenteel veel energie gestoken in de ontwikkeling van alternatieve productievormen, om aan deze toenemende eisen beter het hoofd te kunnen bieden..

Arbeidsvoldoening
Schoonmaakwerk is (afgezien van gespecialiseerd werk) ongeschoold werk. Schoonmaakbedrijven putten voor hun werknemers dan ook hoofdzakelijk uit de ‘onderkant’ van de arbeidsmarkt. Echter ook in dat deel van de arbeidsmarkt is momenteel sprake van ‘spanning’. Schoonmaakbedrijven concurreren daarmee niet alleen met elkaar op hun verkoopmarkt, maar ook op die arbeidsmarkt. Om de prijs/kwaliteitsverhouding te verbeteren, heeft de schoonmaakmarkt meer en meer behoefte aan vakbekwame mensen. De branche wordt echter in toenemende mate geconfronteerd met schaarste op de (interne) arbeidsmarkt. Dat leidt er toe dat werving, selectie en binding van kwalitatief goede mensen steeds belangrijker wordt.
Uit onderzoek naar arbeidsvoldoening van werkenden in een groot aantal landen blijkt dat ongeveer driekwart van de ondervraagde werknemers aangeeft tevreden te zijn met hun werk. Opvallend is dat zich hierbij geen verschillen tussen landen en culturen voordoen. Arbeidsvoldoening is kennelijk een weergave van de mate van aanpassing aan een gegeven werkinhoud en gegeven werkomstandigheden. Blijkbaar zijn mensen in het algemeen in staat zich aan te passen, desnoods aan minder goede (werk)omstandigheden.
Er zijn tevreden werknemers die zich niet interesseren voor hun werk, als het loon maar goed is. Er zijn tevreden werknemers die niet weten dat hun werk ongezond is en er zijn tevreden werknemers die dat wel weten, maar het op de koop toe nemen. Tevredenheid met werk en werkomstandigheden levert daarom weinig houvast als maatstaf voor kwaliteit van de arbeid. Arbeid is een maatschappelijk proces. Onafhankelijk van de vraag of mensen het ‘leuk’ vinden om verantwoordelijkheden te dragen, te leren of zich te ontwikkelen, is er een maatschappelijk belang mee gemoeid, het arbeidsvermogen dat het bijdraagt aan een evenwichtige maatschappelijke ontwikkeling. Het is dan ook zinvoller arbeid te beoordelen op zijn maatschappelijke in plaats van individuele verdiensten en aansluiting te zoeken bij het sociotechnische gedachtengoed, door te kiezen voor een objectieve benadering voor de definitie van het begrip kwaliteit van de arbeid. Kwaliteit van de arbeid heeft dan betrekking op de kwaliteit van de arbeidsindeling en wordt gedefinieerd als de verhouding tussen de kans op problemen en de mogelijkheden die problemen op te lossen.
C.V.D.B.

Gestion du nettoyage
Nettoyer humainement


Les développement sau sein des entreprises de nettoyage peuvent être résumés en quelques mots: les exigences posées aux entreprises de nettoyage sont de plus en plus rigoureuses. Comme dans de nombreuses autres branches, on demande de plus en plus d’amélioration de l’efficacité et d’augmentation de la productivité aux entreprises de nettoyage. La pression sur les exécutants augmente donc.


La plupart du travail de nettoyage est manuel. Le nombre de mètres carrés qu’une personne peut nettoyer de manière raisonnable en une heure est limité. Pourtant, la prestation au mètre carré moyenne a augmenté ces dernières années. Une part de la cause se trouve dans la diminution de la fréquence des opérations: au fil du temps, les clients ont tout simplement réduit le travail de nettoyage, ce qui fait que le nombre de manipulations par mètre carré et par heure a diminué. Mais incontestablement, il est aussi question d’augmentation de la productivité et de la pression sur le personnel exécutant.

Qualité
La compétence principale d’une entreprise de nettoyage (plus) grande est la ‘logistique humaine’. Leur tâche est de garder des clients satisfaits. C’est parfois plus important que l’exécution stricte du programme de nettoyage. Il n’est donc pas exclus que le personnel nettoyage rende d’autres services dans ces entreprises, comme soigner les plantes, faire la vaisselle et autres. Toutefois, l’exécution du travail dans le nettoyage institutionnel se fait en général de manière uniforme. Tandis que les conditions dans lesquelles ces travaux sont effectués peuvent fortement varier. Les entreprises de nettoyage prévoient différentes solutions pour différentes situations, car les services de nettoyages sont effectués dans des conditions très différentes. Les exigences en matière de qualité, le taux d’occupation et la culture des habitants, la nature des travaux, la prévision des besoins et la planification des tâches diffèrent selon les contrats. Non seulement au plan du contrat, des conditions différentes demandent des solutions différentes, c’est aussi valable pour l’organisation de la production des services de nettoyage.

Des hommes d’action
Dans de nombreux cas, il faut travailler plusieurs heures par jour selon un programme de travail. Traditionnellement, cela se fait après les heures de bureau. La première tâche du personnel de nettoyage est la mise en place du chariot. Comme seule tâche de soutien, il bénéficie parfois de l’accompagnement d’un nouveau membre du personnel et comme tâche organisatrice, il faut participer aux réunions de concertation. Tout le reste du travail est purement exécutif. Le personnel de nettoyage est essentiellement occupé par l’action. Traditionnellement, dans les grands projets, on travaille sur base de tâches individuelles minutieusement organisées par la préparation du travail. Dans ce cas, la personne chargée du nettoyage s’occupe en général d’une zone spécifique, sur laquelle elle effectue les différents travaux, accompagnés par son chariot de produits. Dans certains cas, une partie/certains éléments des travaux sont subdivisés en tâches spécialisées. Cela peut vouloir dire que les personnes qui nettoient ne se chargent que de passer l’aspirateur ou de ramasser les ordures. Dans d’autres cas particuliers, des tâches peuvent être effectuées en groupe sur base d’une segmentation des tâches. Il y a un lien à partir d’un ‘concept d’équipe autocommandé’. Les spécialistes de l’équipe rédigent ensemble un schéma de rotation, selon lequel ils partagent les tâches au sein de l’équipe. Grâce à cette capacité d’autocommande, ils peuvent porter la responsabilité p.ex. pour la qualité, en tant qu’équipe. En d’autres termes, l’équipe détermine elle-même comment et à quel rythme les segments de tâches roulent. La responsabilité de la qualité d’exécution repose sur l’équipe. Enfin, dans certains cas, il peut aussi être question d’une équipe autocommandée, composée d’un groupe fixe de personnel nettoyant. Le bâtiment n’est dès lors plus divisé en tâches individuelles, mais en soi-disant zones d’équipes. Une équipe est responsable pour chaque zone d’équipe. L’équipe est dès lors entièrement responsable de la qualité de son travail.

Développements
Les développements dans la branche du nettoyage correspondent très peu en plusieurs points aux développements dans d’autres branches: les clients demandent une qualité égale et parfois supérieure à des prix inférieurs, ou une qualité supérieure au même prix. On constate par ailleurs une tendance selon laquelle la ‘qualité’ est non seulement définie en termes techniques, mais aussi en termes de vécu. Pour ce dernier, il n’est plus seulement question du vécu de ceux qui sont responsables de la direction des processus de nettoyage et des responsables des contrats, mais de plus en plus du vécu de l’utilisateur final du service de nettoyage. Ceci signifie pour l’organisation de la production de l’entreprise de nettoyage qu’elle doit être de plus en plus professionnelle pour répondre au besoin selon lequel il est contrôlé. Si ce besoin se déroule de manière stable dans le temps, les formes de production traditionnelles seraient relativement concluantes. Ce n’est toutefois pas toujours le cas. Le besoin en services de nettoyage a souvent été un modèle fluctuant, parfois peu prévisible. Avec l’augmentation des exigences en matière de qualité, les exigences posées à la flexibilité de l’organisation de production augmentent aussi. Cela signifie qu’une méthode de travail basée sur un effectif de personnel fixe avec un programme de travail fixe donne des résultats de moins en moins acceptables. Le travail de nettoyage effectif correspond de moins en moins à de la production en grandes quantités du même produit (production de masse) et présente de plus en plus les caractéristiques de la prestation de service, selon lesquelles il faut réagir de manière attentive aux besoins imprévisibles. Pour cela, on attache de plus en plus d’importance aux éléments du service, ce qui fait que les exigences qui sont posées à la capacité de réparation et de réaction du prestataire de service augmentent. Sachant cela, on consacre actuellement beaucoup d’énergie au développement de formes de production alternatives, afin de mieux résister aux exigences de plus en plus importantes.

Satisfaction du travail
Le travail de nettoyage (indépendamment du travail spécialisé) est un travail qui ne demande pas de qualification. Les entreprises de nettoyage trouvent leur main d’œuvre essentiellement au bas de l’échelle du marché de l’emploi. Toutefois, même dans cette catégorie de personnel on parle actuellement de ‘tensions’. Les entreprises de nettoyage se concurrencent donc non seulement sur leur propre marché, mais aussi sur le marché de l’emploi. Afin d’améliorer le rapport prix/qualité, le marché du nettoyage a de plus en plus besoin de personnel qualifié. Toutefois, la branche est de plus en plus confrontée à un manque de personnel sur le marché (intérieur) de l’emploi. De ce fait, le recrutement, la sélection et l’engagement de personnel qualitatif est de plus en plus important. D’une enquête sur la satisfaction au travail de la main d’œuvre dans plusieurs pays, il est apparu que près des trois quarts des travailleurs interrogés indiquent être satisfaits de leur travail. Un fait remarquable est toutefois, qu’il n’y a pas de différences entre les pays et les cultures. La satisfaction au travail est de toute évidence le reflet de la mesure d’adaptation à un contenu de travail donné et à des conditions de travail données. Apparemment, les personnes sont en général capables de s’adapter, à la limite à des conditions (de travail) moins bonnes. Il y a des travailleurs satisfaits qui ne s’intéressent pas à leur travail, à condition que le salaire soit satisfaisant. Il existe aussi des travailleurs satisfaits qui ne savent pas que leur travail est malsain et il existe des travailleurs satisfaits qui le savent, mais qui acceptent le travail malgré tout. La satisfaction dans le travail et dans les conditions de travail représente un faible point d’appui comme critère de qualité du travail. Le travail est un processus social. Indépendamment de la question de savoir si les gens aiment porter des responsabilités, apprendre ou se développer, un intérêt social y est mêlé, qui contribue à un développement social équilibré. Il est dès lors plus utile de juger le travail sur son aspect social que de chercher des mérites individuels et un rapport avec la pensée sociotechnique en choisissant une approche objective pour définir la notion de qualité du travail. La qualité du travail est en rapport avec la qualité de la répartition du travail et elle est définie comme un rapport entre le risque de rencontrer des problèmes et les possibilités de résoudre ces problèmes. <<
C.V.D.B.

 

©