Tracing met precisiebuis
Een vakgebied apart


version française

Tracing bestaat al zo lang als er chemische of petrochemische bedrijven gebouwd worden. Uit de praktijk blijkt echter dat dit een vaak ondergewaardeerd vakgebied is. Door de stiefmoederlijke behandeling ontstaan dikwijls te dure en onoverzichtelijke systemen. Het doel van dit artikel is het verduidelijken van een tracing systeem met precisiebuis dat inzetbaar is in 95% van de toepassingen.

Deze verwarmingstechniek is inzetbaar voor verschillende verwarmingsmedia zoals, warm water, stoom en hete olie. Goede ervaringen zijn opgetekend met temperatuurniveaus van vorstverwarming met warm water, tot 160°C stoltemperaturen met stoom 45 bar. Qua uitvoering spreidt het zich uit van eenvoudige buisleidingen tot grote apparaten en zelfs zeer gecompliceerde pompen en appendages.
Soorten
In de regel onderscheiden zich twee hoofdgroepen afhankelijk van het gebruikte materiaal. Voor lage temperatuur toepassingen en normale omgevingsomstandigheden wordt hoofdzakelijk messing toegepast, voor hoge temperaturen of agressieve omgevingen wordt dikwijls roestvast staal gebruikt. Voor speciale toepassingen kunnen ook exotische materialen gebruikt worden. Het systeem blijft echter onafhankelijk van het gebruikte materiaal, steeds hetzelfde. Verder onderscheiden we nog de aard van uitvoering in drie groepen: tracing op afstandhouders, dit kan ook een tracer zijn die omwikkeld is met een dunne isolatie, tracing in direct contact met de productleiding en tracing voorzien van een warmtegeleidende pasta om hogere efficiëntie per tracer te bekomen.

Beschrijving van het concept
Men onderscheidt in principe drie hoofdgroepen, namelijk:
• Tracing tegen het te verwarmen object.
• Toe en terugvoerleidingen van verdelers en verzamelaars naar het te verwarmen object.
• Verdelers en verzamelaars.
De verwarmingsbuis wordt eindloos gelegd tegen het te verwarmen object. Dit wil zeggen, zonder verbindingen om het aantal mogelijke lekken te reduceren tot een minimum. De relatief kleine buizen, 10 tot 12 mm metrisch en 3/8” tot 1/2” engels, behouden na montage de nodige flexibiliteit zodat uitbouwen van appendages mogelijk blijft. Indien de nood aan een verbinding toch blijkt, kan men deze ten alle tijden nog plaatsen. De hoogwaardige klemverbindingen worden immers koud geplaatst, zodat dit geen problemen stelt in een bedrijf dat in productie is.
De verbindingsleidingen tussen tracing en verdeler, wordt uitgevoerd met een voorgeïsolleerde tubing van dezelfde diameter. Ook deze worden eindloos gemonteerd om dezelfde redenen. De voorgeïsolleerde leidingen worden geleverd op trommels van 300 meter zodat ook daarin geen beperkingen optreden. De leidingen worden ondersteund door kabelladders en bevestigd door middel van roestvast stalen bandjes, zodat een degelijk geheel wordt verkregen. De uiteinden van deze voorgeïsolleerde leidingen worden telkens met een combinatie van krimpkousen afgedicht, om indringen van water te voorkomen.
De derde groep zijn de verdelers en verzamelaars die enerzijds compact uitgevoerd kunnen worden, en anderzijds volledig aangepast kunnen worden aan de noden die op dat moment belangrijk zijn.
Voordelen van het systeem
• Weinig kans op lekkages doordat een verwarmingskring uitgevoerd kan worden met slechts vier verbindingen. Een bij het vertrek aan de verdeler, twee bij de verbinding van tracing naar toe en afvoerleiding en een aan de verzamelaar.
• Korte montagetijd als gevolg van een eenvoudige montage en een doordachte engineering.
• Prijsgunstige oplossing, en dit vooral door de eenvoudige montage. Er wordt niet bespaard op de kwaliteit van de materialen. Er zijn calculaties gemaakt van dit systeem in vergelijking met de klassieke stalen buisleidingverwarming, waarbij besparingen van 30% en meer zijn bewezen.
• Overzichtelijk systeem.
Samenvatting
Een combinatie van een doordachte engineering, een juiste en kwalitatieve materialenkeuze samengevoegd met goed vakmanschap leidt tot een kwalitatief hoogwaardig en betrouwbaar systeem. Dat dit systeem zijn degelijkheid heeft bewezen, blijkt uit het feit dat het chemieconcern BAYER, voor bepaalde toepassingen, dit systeem wereldwijd toepast. Toepassingen in Antwerpen, Uerdingen, Leverkusen en Map Ta Phut (Thailand).
Chronologische afwikkeling van een project
Basic engineering
Belangrijk is om in een zo vroeg mogelijk stadium reeds aan te vangen met de engineering van de tracing. Als eerste stap worden de P&Id’s doorgenomen om een productie technische verdeling van de verschillende systemen vast te leggen. Hierbij zal vooral gelet worden op veiligheid, bedieningsvriendelijkheid en bedrijfszekerheid. Een volgende stap is het bepalen van het aantal verwarmingscircuits. Dit gebeurt door lengtes van de verschillende leidingen in te schatten, in combinatie met het berekenen van het aantal tracers om een bepaalde temperatuur te houden. Hierbij wordt steeds rekening gehouden met het verwarmingsmedium, de aard van uitvoering, isolatiedikte en soort en de omgevingstemperatuur waarmee gerekend moet worden. De isolatie kan ook gelijktijdig berekend worden om een optimale prijsverhouding te respecteren. Soms kan 20 mm dikkere isolatie een tracer uitsparen, of eventueel 20 mm dunner isoleren misschien geen invloed hebben op de functionaliteit. Ook zal men bekijken welke materiaalkeuze het beste is voor de toepassing. Na het bepalen van deze aantallen en het incalculeren van de nodige reserves, kunnen ook de plaats en aantal van de verdelers respectievelijk verzamelaars ingeplant worden. Hierbij zal steeds rekening gehouden worden met de locaties waar zich het meeste verwarmingskringen bevinden om de toevoerleidingen zo kort mogelijk te houden. Deze locaties zullen ook direct in het basismodel mee opgenomen worden. Met deze basisgegevens kan in een zeer vroeg stadium een degelijke budgettering gemaakt worden, een voorlopig energieverbruik opgesteld worden, en de belangrijkste materiaalbestellingen doorgevoerd worden. Dit is belangrijk omdat sommige materialen een zeer lange levertermijn hebben.

Detail engineering
De detailengineering bestaat eigenlijk uit het ontwerpen en optekenen van alle componenten die nodig zijn om het project af te werken. Na het modelleren van de verdelers, zullen ook de kabelladders in het model opgenomen worden. Dit om de benodigde plaats te reserveren. Enkele voorbeelden van tekeningen zijn: Opstellingsplannen voor verdelers, verwarmingsisometriën, assemblagetekeningen, lay-outs voor de voorgeïsolleerde leidingen en uitvoeringsspecificaties voor de appendages. Verder zal bekeken worden of het mogelijk is om bepaalde componenten te prefabriceren om zodoende montagetijd on site te reduceren. Tijdens de detailengineering zal eveneens geëvalueerd worden of de bestelde materialen voldoende zijn en eventueel nabestellingen zullen geplaatst worden.

Materiaallevering
Materialen zullen onderworpen worden aan een kwaliteitscontrole, vooral de tubing en de voorgeïsolleerde tubing. Belangrijk is de controle op de toleranties van de tubing, daar deze gebruikt wordt in combinatie met klemkoppelingen. Ook isolatiedikte van de voorgeïsolleerde tubing zal gecontroleerd worden. Manifolds zullen geprefabriceerd worden en onderworpen aan de benodigde testen.

Montage
Als eerste stap zullen de manifolds opgesteld worden. Dit liefst in een vroeg stadium. In de praktijk kan dit best gebeuren na de montage van grotere apparaten. Aansluiten kan in overleg met de projectgroep begonnen worden met de montage van de kabelbanen. Dit kan gelijklopen met de montage van de leidingen. Echter steeds in samenspraak, zodat zo weinig mogelijk hinder ontstaat voor de leidingbouwers. De reden is tijd besparen in de totale montagetijd. De werkhoeveelheid van manifolds en kabelbanen is zeer groot, en er zal getracht worden om deze gemonteerd te hebben tegelijkertijd met de leidingen. De tracing tegen de leidingen kan begonnen worden na vrijgave van complete leidingsystemen. Per iso is niet mogelijk omdat de opsplitsing van de verwarmingskringen vaak niet overeenkomt met de opsplitsing van de leidingen in isometriën. Na het tracen en controleren van de tracing, wordt een terugmelding gedaan aan de projectgroep, zodat vrijgave naar isolatie kan worden gegeven. Als laatste worden de toe en afvoerleidingen in voorgeïsolleerde tubing gelegd om de verbinding te maken tussen manifold en tracer. Uiteindelijk wordt er ook nog een service test uitgevoerd met het verwarmingsmedium, om eventuele lekkages op te sporen en de as-build situatie te controleren. Verdelers en verzamelaars worden ook nog voorzien van een tag nummer.

Documentatie
Aan de hand van de informatie die volgt uit de service test wordt er een bedrijfshandboek opgesteld dat later overhandigd wordt aan het bedrijf. Dit handboek bestaat uit drie documenten, namelijk:
• Ingekleurde P&Id’s waarin de opdeling van de verschillende kringen zichtbaar is. Hier vindt men eveneens de verdelernummer en de kringnummer.
• Opgetekende verwarmingsisometriën waar men het juiste verloop van de tracing kan terugvinden.
• Data sheets van de verdelers en verzamelaars waarop bij elke aftaknummer de omschrijving van bijbehorende kring beschreven is.
• Eveneens indien gewenst kan dit geheel geleverd worden met een bijbehorend documentbeheersysteem zodat informatie snel kan teruggevonden worden.
Marc Belmans

Le traçage à l’aide d’une conduite de précision
Un domaine très spécifique


Le traçage existe depuis que l’on construit des sociétés chimiques ou pétrochimiques. La pratique nous montre toutefois que ce domaine est rarement estimé à sa juste valeur. Cette mésestime engendre souvent des systèmes coûteux et peu clairs. Cet article a pour objectif d’expliquer un système de traçage à l’aide d’une conduite de précision, pouvant être mis en œuvre dans 95% des applications.

Cette technique de chauffage peut être utilisée avec différents fluides de chauffage comme l’eau chaude, la vapeur et l’huile bouillante. Plusieurs expériences réussies ont été consignées avec des niveaux de température allant d’un réchauffage antigel à l’eau chaude jusqu’à des températures de solidification à 160° avec de la vapeur à 45 bars. En termes d’exécution, elle couvre des applications composées de simples conduites ou de grands appareils, voire même des pompes et accessoires très complexes.

Types
En règle générale, on distingue deux groupes principaux en fonction du matériau utilisé. Pour les applications à basse température et pour des conditions environnantes normales, le matériau choisi sera principalement le laiton. Pour les applications à haute température ou des environnements agressifs, le choix se portera souvent sur l’acier inoxydable. Pour les applications spécifiques, on peut également utiliser des matériaux exotiques. Le système reste toutefois toujours identique, quel que soit le matériau utilisé. La nature de l’exécution peut également être répartie en trois groupes : le traçage sur entretoises (il peut également s’agir d’un traceur conçu avec une fine isolation), le traçage en contact direct avec la conduite de produit et le traçage intégrant une pâte caloporteuse permettant d’obtenir une plus grande efficacité.

Description du concept
Nous distinguons trois groupes principaux, à savoir :
- le traçage contre l’objet à réchauffer
- les conduites d’alimentation et d’évacuation et les collecteurs vers l’objet à réchauffer.
- Les répartiteurs et collecteurs
Le tuyau de chauffage est placé d’une seule pièce contre l’objet à réchauffer. En d’autres termes, sans connexions pour réduire au minimum le nombre de fuites éventuelles. Les tuyaux relativement petits, 10 à 12 mm métriques ou 3/8 à ½’’, conservent après le montage la flexibilité nécessaire de sorte que l’ajout d’accessoires reste possible. Si une connexion s’avère néanmoins nécessaire, elle peut être placée à tout instant. Les connexions de haute qualité étant effectivement placées à froid, cela ne pose aucun problème pour une société en production. Les conduites de liaison entre le traçage et le répartiteur sont réalisées avec un tubage préisolé du même diamètre. Celles-ci sont également montées d’une seule pièce pour les mêmes raisons. Les conduites préisolées sont fournies sur des tambours de 300 mètres, ce qui permet de réaliser cela sans aucune difficulté. Les conduites sont soutenues par des échelles de câbles et fixées au moyen de petites bandes en acier inoxydable afin d’obtenir un ensemble correct. Les extrémités de ces conduites isolées sont systématiquement colmatées à l’aide de gaines rétractables pour éviter toute infiltration d’eau.

Le troisième groupe concerne les répartiteurs et collecteurs qui peuvent être réalisés de façon compacte ou complètement adaptés aux besoins importants du moment.

Avantages du système
- peu de risques de fuites du fait que le circuit de chauffage peut être réalisé avec seulement quatre connexions. Une au départ du répartiteur, deux à la connexion du traceur vers la conduite d’alimentation et d’évacuation et un au collecteur.
- Temps de montage réduit suite à un montage simple et à une ingénierie bien réfléchie
- Solution avantageuse, due surtout au montage aisé. Il n’y a aucune restriction sur la qualité des matériaux. Des calculs du système ont été effectués et comparés avec le chauffage traditionnel à tubes en acier. Des économies de 30% et plus ont été démontrées.
- Système synoptique

Résumé
Une combinaison d’ingénierie astucieuse, de choix judicieux et qualitatif des matériaux et d’un grand savoir-faire induisent un système de qualité supérieure et fiable. L’application à l’échelle mondiale faite par le groupe chimique BAYER pour certaines applications démontre largement ses qualités. Plusieurs applications existent à Anvers, Uerdingen, Leverkusen et Map Ta Phut (Thaïlande).

Déroulement chronologique d’un projet

Ingénierie de base
Il est important de démarrer l’ingénierie du traçage à un stade précoce. La première étape consiste à parcourir les schémas de tuyauterie et d'instrumentation pour définir une répartition technique en termes de production des différents systèmes. On accordera surtout une grande attention à la sécurité, la convivialité et la fiabilité. La prochaine étape consiste à définir le nombre de circuits de chauffage. Il convient d’évaluer les longueurs des différentes conduites et de calculer le nombre de traceurs nécessaire au maintien d’une certaine température. Il faut toujours tenir compte du fluide de chauffage, de la nature de l’exécution, de l’épaisseur d’isolation et de son type ainsi que de la température ambiante. L’isolation peut être calculée simultanément afin de respecter un rapport prix/performance optimal. Une isolation plus épaisse de 20 mm peut parfois permettre d’économiser un traceur. A l’inverse, une isolation plus fine de 20 mm n’aura peut-être aucune influence sur la fonctionnalité. On vérifiera aussi le meilleur choix de matériau pour l’application. Après avoir défini ces quantités et après avoir calculé les réserves nécessaires, on peut implanter l’emplacement et le nombre de répartiteurs et collecteurs. Il faudra toujours prendre en compte des emplacements où se trouvent le plus de circuits de chauffage afin de réduire au maximum les conduites d’alimentation. Ces emplacements seront directement repris dans le modèle de base. Ces données de base permettent d’effectuer très tôt une budgétisation correcte, d’établir une consommation énergétique provisoire et de passer les principales commandes de matériel. Ce dernier point est important car les délais de livraison de certains produits sont très longs.

Ingénierie de détail
L’ingénierie de détail consiste en fait en la conception et l’annotation de tous les composants nécessaires pour finaliser le projet. Après la modélisation des répartiteurs, les échelles de câbles seront également reprises dans le modèle afin de leur réserver l’espace nécessaire. Voici quelques exemples de dessin : plans d’aménagement des répartiteurs, isométries de chauffage, dessins d’assemblage, lay-outs des conduites préisolées et spécifications de réalisation des accessoires. On vérifiera aussi s’il est possible de préfabriquer certains composants afin de réduire d’autant le temps de montage. Durant l’ingénierie de détail, il conviendra de vérifier si le matériel commandé suffit ou s’il faudra éventuellement placer des commandes ultérieures.

Fourniture du matériel
Le matériel sera soumis à un contrôle de qualité, surtout le tubage et le tubage préisolé. Le contrôle sur les tolérances du tubage est primordial puisque celui-ci sera utilisé en combinaison avec des raccords à manchon. L’épaisseur d’isolation du tubage préisolé sera également contrôlée. Les manifolds seront préfabriqués et soumis aux tests nécessaires.

Montage
La mise en place des manifolds constituera la première étape et se fera de préférence très tôt. Dans la pratique, elle se fera de préférence après le montage des appareils plus grands. Le raccordement peut démarrer, en concertation avec le groupe de projet, au moment du montage des chemins de câbles. Cela peut coïncider avec le montage des conduites, mais toujours en concertation afin d’éviter toute gêne pour les constructeurs de conduites. La raison : économiser du temps sur la durée totale du montage. Les manifolds et chemins de câbles représentent une grande quantité de travail et l’on essaiera de les monter en parallèle avec les conduites. Le traçage contre les conduites peut démarrer après la réception des systèmes de conduites complets. L’isométrie n’est pas envisageable car la répartition des circuits de chauffage correspond rarement à la répartition des conduites en isométries. Après le traçage et le contrôle du traçage, un retour d’informations est assuré vis-à-vis du groupe de projet afin de pouvoir réceptionner l’isolation. Pour finir, les conduites d’alimentation et d’évacuation sont placées dans le tubage préisolé pour effectuer la liaison entre le manifold et le traceur. Finalement, un test de service est effectué avec le fluide de chauffage en vue de détecter d’éventuelles fuites et de contrôler la situation ‘as-build’. Les répartiteurs et collecteurs sont également dotés d’un numéro de transpondeur.

Documentation
Un manuel de service est rédigé à l’aide de l’information issue du test de service. Il sera remis par la suite à l’entreprise. Ce manuel comprend trois documents, à savoir :
- des schémas de tuyauterie et d'instrumentation en couleur mettant en exergue la répartition des différents circuits. On y retrouve également le numéro du répartiteur et le numéro de circuit.
- des isométries de chauffage consignées dans lesquels on peut retrouver le bon déroulement du traçage
- des feuilles de données des répartiteurs et collecteurs décrivant pour chaque numéro de dérivation la description du circuit annexe
- si tel est le souhait, l’ensemble peut être fourni avec un système de gestion de documents qui permet de retrouver rapidement les informations.
Marc Belmans

 

©